دانشگاه شهید بهشتیرهیافتهای سیاسی و بین المللی1735-739X18120260321China’s Trade Countermeasures Against the United States and Their Impact on the International Multilateral Trading Order (2017–2025)اقدامهای متقابل تجاری چین علیه آمریکا و تأثیر آن بر نظم تجاری چندجانبه بینالمللی (2025-2017)12610677010.48308/piaj.2026.241749.1776FAسعیدمیرترابیعضو هیئت علمی گروه روابط بین الملل دانشگاه خوارزمیمحمودبیاتدانشجوی دکتری روابط بین الملل، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.Journal Article20250928مقدمه و اهداف<br /><br />تحولات روابط تجاری چین و ایالات متحده در سالهای ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۵ یکی از مهمترین رخدادهای اقتصاد سیاسی بینالملل بوده و تشدید جنگ تجاری از ۲۰۱۸ نظم تجارت چندجانبه را با چالش جدی روبهرو کرده است. آمریکا با اعمال تعرفههای گسترده، محدودیتهای صادرات فناوری و کنترل سرمایهگذاری خارجی در پی حفظ موقعیت هژمونیک خود برآمد. در مقابل، چین با راهبردهای چندسطحی شامل توسعه زنجیرههای تأمین مستقل، گسترش پیمانهای منطقهای، سرمایهگذاری در صنایع راهبردی و سیاست خودکفایی فناورانه تلاش کرد قواعد تجارت جهانی را بازتعریف کند. <br /><br />پرسش اصلی این پژوهش این است که:«اقدامهای متقابل چین در برابر جنگ تجاری آمریکا در سالهای ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۵ چگونه بر نظم تجاری چندجانبه تأثیر گذاشته است؟» فرضیه تحقیق بیان میکند که اقدامهای متقابل چین از طریق توسعه بلوکهای تجاری منطقهای، ائتلافسازی بر محور «ابتکار کمربند و راه» و «بریکس»، پیگیری سیاستهای توسعه صنعتی و فناوری و اقدامهای تقابلی غیرتعرفهای در سالهای ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۵، موجب تقویت حمایتگرایی و تضعیف بنیانهای نظم لیبرال تجاری شده است.<br /><br />روششناسی<br /><br />این پژوهش با روش کیفی و رویکرد توصیفی-تحلیلی و تمرکز بر تحلیل روند انجام شده است. دادهها از آمار تجارت بینالملل و گزارشهای سازمان تجارت جهانی، صندوق بینالمللی پول و بانک جهانی گردآوری و با پژوهشهای معتبر تکمیل شدهاند. چارچوب نظری «تعامل و تقابل تجاری-سیاسی» روابط چین و آمریکا را در طیفی از همکاری تا رقابت بررسی میکند. تحلیل در سه مرحله انجام میشود: شناسایی الگوهای رفتاری چین در برابر اقدامات آمریکا؛ سنجش اثر این الگوها بر سازوکارهای چندجانبه؛ و تطبیق یافتهها با پنج سازوکار میانجی شامل رقابت اقتصادی، برتری فناورانه، نفوذ نهادی، تغییر قدرت نسبی و حمایتگرایی.<br /><br />یافتهها<br /><br />نتایج پژوهش نشان میدهد چین در واکنش به سیاستهای تعرفهای آمریکا، علاوه بر اقدامات متقابل تعرفهای، راهبرد بلندمدت کاهش وابستگی به اقتصاد غرب را پی گرفت. گسترش پیمانهای تجارت آزاد در آسیا، آفریقا و آمریکایلاتین، تقویت نهادهای مالی موازی مانند بانک سرمایهگذاری زیرساختهای آسیایی، تعمیق همکاریهای جنوب-جنوب و توسعه «ابتکار کمربند و راه» و «بریکس»، جایگاه نهادی چین را ارتقا داد و نفوذ قواعد لیبرال سازمان تجارت جهانی را محدود کرد.<br /><br />در حوزه فناوری، سرمایهگذاری در صنایع پیشرفته همچون نیمهرساناها، هوش مصنوعی و خودروهای برقی سهم چین را افزایش داده و رقابت فناورانه با آمریکا را تشدید کرده است. کنترل صادرات مواد حیاتی، تحریمهای متقابل و ایجاد زیرساختهای پرداخت مستقل، فشار متقابلی بر آمریکا و متحدانش وارد کرده است. تحلیل روند دادهها نشان میدهد شدت و تداوم رفتارهای مقابلهای چین، نظم تجاری جهانی را از محور لیبرال به سمت منطقهگرایی و چندقطبیگرایی سوق داده است، اگرچه روابط تجاری دو کشور بهطور کامل قطع نشده و نوعی «همزیستی رقابتی» شکل گرفته است.<br /><br />نتیجهگیری<br /><br />نتیجهگیری پژوهش نشان میدهد اقدامات چین با اثرگذاری بر پنج سازوکار میانجی، موجب تضعیف نظم لیبرال تجاری و تقویت ترتیبات منطقهای و دوجانبه شده و گرایش به حمایتگرایی را افزایش داده است. تداوم این روند میتواند نظم چندمرکزی و تکهتکهشدن قواعد تجارت جهانی را تثبیت کرده و فرصتهایی برای کشورهای در حال توسعه ایجاد کند، اما همزمان ریسک افزایش هزینههای مبادله و کاهش پیشبینیپذیری اقتصاد جهانی را در پی دارد. بنابراین، سیاستگذاران باید با تنوعبخشی تجاری، تقویت ظرفیت نهادی و مشارکت در بازتعریف قواعد چندجانبه، جایگاه خود را حفظ کنند.مقدمه و اهداف<br /><br />تحولات روابط تجاری چین و ایالات متحده در سالهای ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۵ یکی از مهمترین رخدادهای اقتصاد سیاسی بینالملل بوده و تشدید جنگ تجاری از ۲۰۱۸ نظم تجارت چندجانبه را با چالش جدی روبهرو کرده است. آمریکا با اعمال تعرفههای گسترده، محدودیتهای صادرات فناوری و کنترل سرمایهگذاری خارجی در پی حفظ موقعیت هژمونیک خود برآمد. در مقابل، چین با راهبردهای چندسطحی شامل توسعه زنجیرههای تأمین مستقل، گسترش پیمانهای منطقهای، سرمایهگذاری در صنایع راهبردی و سیاست خودکفایی فناورانه تلاش کرد قواعد تجارت جهانی را بازتعریف کند. <br /><br />پرسش اصلی این پژوهش این است که:«اقدامهای متقابل چین در برابر جنگ تجاری آمریکا در سالهای ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۵ چگونه بر نظم تجاری چندجانبه تأثیر گذاشته است؟» فرضیه تحقیق بیان میکند که اقدامهای متقابل چین از طریق توسعه بلوکهای تجاری منطقهای، ائتلافسازی بر محور «ابتکار کمربند و راه» و «بریکس»، پیگیری سیاستهای توسعه صنعتی و فناوری و اقدامهای تقابلی غیرتعرفهای در سالهای ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۵، موجب تقویت حمایتگرایی و تضعیف بنیانهای نظم لیبرال تجاری شده است.<br /><br />روششناسی<br /><br />این پژوهش با روش کیفی و رویکرد توصیفی-تحلیلی و تمرکز بر تحلیل روند انجام شده است. دادهها از آمار تجارت بینالملل و گزارشهای سازمان تجارت جهانی، صندوق بینالمللی پول و بانک جهانی گردآوری و با پژوهشهای معتبر تکمیل شدهاند. چارچوب نظری «تعامل و تقابل تجاری-سیاسی» روابط چین و آمریکا را در طیفی از همکاری تا رقابت بررسی میکند. تحلیل در سه مرحله انجام میشود: شناسایی الگوهای رفتاری چین در برابر اقدامات آمریکا؛ سنجش اثر این الگوها بر سازوکارهای چندجانبه؛ و تطبیق یافتهها با پنج سازوکار میانجی شامل رقابت اقتصادی، برتری فناورانه، نفوذ نهادی، تغییر قدرت نسبی و حمایتگرایی.<br /><br />یافتهها<br /><br />نتایج پژوهش نشان میدهد چین در واکنش به سیاستهای تعرفهای آمریکا، علاوه بر اقدامات متقابل تعرفهای، راهبرد بلندمدت کاهش وابستگی به اقتصاد غرب را پی گرفت. گسترش پیمانهای تجارت آزاد در آسیا، آفریقا و آمریکایلاتین، تقویت نهادهای مالی موازی مانند بانک سرمایهگذاری زیرساختهای آسیایی، تعمیق همکاریهای جنوب-جنوب و توسعه «ابتکار کمربند و راه» و «بریکس»، جایگاه نهادی چین را ارتقا داد و نفوذ قواعد لیبرال سازمان تجارت جهانی را محدود کرد.<br /><br />در حوزه فناوری، سرمایهگذاری در صنایع پیشرفته همچون نیمهرساناها، هوش مصنوعی و خودروهای برقی سهم چین را افزایش داده و رقابت فناورانه با آمریکا را تشدید کرده است. کنترل صادرات مواد حیاتی، تحریمهای متقابل و ایجاد زیرساختهای پرداخت مستقل، فشار متقابلی بر آمریکا و متحدانش وارد کرده است. تحلیل روند دادهها نشان میدهد شدت و تداوم رفتارهای مقابلهای چین، نظم تجاری جهانی را از محور لیبرال به سمت منطقهگرایی و چندقطبیگرایی سوق داده است، اگرچه روابط تجاری دو کشور بهطور کامل قطع نشده و نوعی «همزیستی رقابتی» شکل گرفته است.<br /><br />نتیجهگیری<br /><br />نتیجهگیری پژوهش نشان میدهد اقدامات چین با اثرگذاری بر پنج سازوکار میانجی، موجب تضعیف نظم لیبرال تجاری و تقویت ترتیبات منطقهای و دوجانبه شده و گرایش به حمایتگرایی را افزایش داده است. تداوم این روند میتواند نظم چندمرکزی و تکهتکهشدن قواعد تجارت جهانی را تثبیت کرده و فرصتهایی برای کشورهای در حال توسعه ایجاد کند، اما همزمان ریسک افزایش هزینههای مبادله و کاهش پیشبینیپذیری اقتصاد جهانی را در پی دارد. بنابراین، سیاستگذاران باید با تنوعبخشی تجاری، تقویت ظرفیت نهادی و مشارکت در بازتعریف قواعد چندجانبه، جایگاه خود را حفظ کنند.https://piaj.sbu.ac.ir/article_106770_889c6291096cc761c8207a88a947a2e3.pdfدانشگاه شهید بهشتیرهیافتهای سیاسی و بین المللی1735-739X18120260321China's hegemonizing policy and its characterization in Africa; measures and countermeasuresسیاست هژمونی سازی چین و بازنمایی آن در آفریقا؛ کنش ها و واکنش ها274810661610.48308/piaj.2026.241407.1758FAعلی اکبرخنداندانشجوی دکتری روابط بین الملل، گروه علوم سیاسی و روابط بین الملل، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران. بابلسر. ایران.مختارصالحیاستادیار روابط بین الملل، گروه علوم سیاسی و روابط بین الملل، دانشکده حقوق و علوم سیاسی. دانشگاه مازندران. بابلسر. ایرانعلی اکبرجعفریاستاد روابط بین الملل، گروه علوم سیاسی و روابط بین الملل، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران. بابلسر.ایرانJournal Article20250904Introduction: The discourse on China's position within the contemporary international system remains a key issue for foreign policy analysts. This article addresses the central question: How does China envision the hegemonization of its global standing, and what role and position does Africa hold in this strategy? The primary objective of this research is to provide a critical analysis of China-Africa relations that extends beyond purely economic or geopolitical dimensions, focusing on how China's potential hegemony on the continent is formed, maintained, and challenged. The research hypothesis posits that China's influence in Africa is an attempt to establish a dominant position through mechanisms of "consent" and "coercion," which is met with the active agency of African actors. This process, framed within Gramsci's concept of a "war of position," renders the relationship dynamic and perpetually negotiated. By employing Antonio Gramsci's theory of hegemony, this study examines the hidden layers of power, intellectual and cultural leadership, and civil society control to offer a deeper understanding of China's growing influence.<br /><br />Method: This study is qualitative and analytical, utilizing thematic analysis to identify key patterns. Data has been collected from library resources, scholarly documents, official reports, and other relevant texts. The analytical process involves several stages: familiarization with the data, generation of initial codes, searching for themes, reviewing and defining themes, and producing the final report. The theoretical framework is grounded in Gramscian concepts such as hegemony, consent and coercion, organic ideology, organic intellectuals, the historic bloc, and the war of position. The literature review highlights the study's innovation in applying Gramsci's theory cohesively to analyze Chinese influence. The article is structured into sections covering the theoretical foundations, literature review, methodology, findings, and conclusion, and a thematic table is used to organize the analysis.<br /><br />Results and Discussion: The findings indicate that China's strategy in Africa is a sophisticated combination of "consent" and "coercion." This strategy includes massive infrastructure investments (e.g., railways and ports), extensive loans ($153 billion between 2000 and 2022), and the promotion of narratives like "win-win cooperation" and "South-South solidarity" through state-owned media, Confucius Institutes, and the Forum on China-Africa Cooperation (FOCAC). While these actions cultivate an organic ideology and align elites, they are accompanied by concerns such as "debt-trap diplomacy" and a lack of transparency. In response, African agency manifests as a "war of position"—encompassing investigative journalism, civil society activism, labor union movements, academic research, and pan-African initiatives like Agenda 2063—which challenges Chinese hegemony. African elites, such as Paul Kagame of Rwanda, engage with China strategically, while civil society focuses on labor issues, environmental impacts, and the risks of dependency. These interactions reveal the dynamic and non-unilateral nature of the relationship.<br /><br />Conclusion: China's hegemony in Africa is not a form of direct colonial domination but a novel type based on economic consent, ideological alignment, and dependency, which faces continuous challenges from African actors. This process demonstrates a dynamic relationship whose future is heavily dependent on African agency, global shifts, and China's ability to maintain consent. It is recommended that future research focus on specific country case studies and the role of organic intellectuals to better understand the diversity of impacts and responses. This analysis underscores that hegemony is always under negotiation, and through a "war of position," Africa can redefine its place in the global order.مقدمه و اهداف: بحث در خصوص جایگاه چین در ساختار نظام بینالملل کنونی، همچنان یکی از مسائل کلیدی برای تحلیلگران سیاست خارجی است. این مقاله به این پرسش اصلی میپردازد که چین چگونه به ایجاد و تثبیت هژمونی خود در سطح جهانی میاندیشد و آفریقا در این راهبرد چه نقش و جایگاهی دارد؟ هدف اصلی این پژوهش، ارائه تحلیلی انتقادی از روابط چین و آفریقا فراتر از ابعاد صرفاً اقتصادی یا ژئوپلیتیکی، با تمرکز بر چگونگی شکلگیری، حفظ و به چالش کشیده شدن هژمونی احتمالی چین در این قاره است. فرضیه تحقیق بر این مبناست که نفوذ چین در آفریقا، تلاشی برای ایجاد موقعیت مسلط از طریق سازوکارهای «رضایت» و «اجبار» است که با کنشگری فعالانه بازیگران آفریقایی مواجه میشود. این فرآیند که در قالب «جنگ موضعی» گرامشی قابل تحلیل است، روابط را پویا و همواره در معرض مذاکره قرار میدهد. این پژوهش با بهرهگیری از نظریه هژمونی آنتونیو گرامشی، به بررسی لایههای پنهان قدرت، رهبری فکری و فرهنگی، و کنترل جامعه مدنی میپردازد تا درکی عمیقتر از پدیده نفوذ روزافزون چین ارائه دهد.<br /><br />روش: تحقیق حاضر کیفی و از نوع تحلیلی است و از روش تحلیل مضمون برای شناسایی الگوهای کلیدی بهره میبرد. دادهها از منابع کتابخانهای، اسناد علمی، گزارشهای رسمی و متون مرتبط گردآوری شدهاند. فرآیند تحلیل شامل مراحل آشنایی با دادهها، ایجاد کدهای اولیه، جستجوی مضامین، بازبینی و تعریف مضامین، و در نهایت، تهیه گزارش نهایی است. چارچوب نظری بر مفاهیم گرامشی مانند هژمونی، رضایت و اجبار، ایدئولوژی ارگانیک، روشنفکران ارگانیک، بلوک تاریخی و جنگ موضعی استوار است. در بخش پیشینه پژوهش، با مرور ادبیات موجود، نوآوری تحقیق در بهکارگیری یکپارچه نظریه گرامشی برای تحلیل نفوذ چین برجسته میشود. ساختار مقاله شامل مبانی نظری، پیشینه، روششناسی، یافتهها و نتیجهگیری است و برای سازماندهی تحلیل از جدول مضامین استفاده شده است.<br /><br />یافتهها: یافتهها نشان میدهد که استراتژی چین در آفریقا ترکیبی هوشمندانه از «رضایت» و «اجبار» است. این راهبرد شامل سرمایهگذاریهای کلان زیرساختی (مانند راهآهن و بنادر)، ارائه وامهای گسترده (۱۵۳ میلیارد دلار بین سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۲)، و ترویج گفتمانهایی نظیر «همکاری برد-برد» و «همبستگی جنوب-جنوب» از طریق رسانههای دولتی، مؤسسات کنفوسیوس و مجمع همکاری چین و آفریقا (FOCAC) میشود. این اقدامات، ضمن پرورش یک ایدئولوژی ارگانیک و همراستا کردن نخبگان، با نگرانیهایی مانند «دیپلماسی تله بدهی» و عدم شفافیت همراه است. در مقابل، کنشگری آفریقاییها در قالب یک «جنگ موضعی» – شامل روزنامهنگاری تحقیقی، فعالیتهای جامعه مدنی، اتحادیههای کارگری، تحقیقات آکادمیک و ابتکارات پانآفریقایی مانند «دستور کار ۲۰۶۳» – هژمونی چین را به چالش میکشد. نخبگان آفریقایی (مانند پل کاگامه در رواندا) به طور استراتژیک با چین تعامل میکنند، در حالی که جامعه مدنی بر مسائل کاری، زیستمحیطی و خطر وابستگی تمرکز دارد. این تعاملات، ماهیت پویا و غیریکطرفه روابط را آشکار میسازد.<br /><br />نتیجهگیری: هژمونی چین در آفریقا نه یک سلطه مستقیم استعماری، بلکه نوعی نوین و مبتنی بر رضایت اقتصادی، همسویی ایدئولوژیک و وابستگی است که با چالشهای مداوم از سوی بازیگران آفریقایی مواجه میشود. این فرآیند نشاندهنده پویایی روابطی است که آینده آن به شدت به عاملیت آفریقاییها، تحولات جهانی و توانایی چین در حفظ رضایت وابسته است. پیشنهاد میشود تحقیقات آینده بر مطالعات موردی کشورهای خاص و نقش روشنفکران ارگانیک متمرکز شوند تا تنوع تأثیرات و پاسخها بهتر درک شود. این تحلیل تأکید میکند که هژمونی همواره در حال مذاکره است و آفریقا میتواند از طریق «جنگ موضعی»، جایگاه خود را در نظم جهانی بازتعریف کند.https://piaj.sbu.ac.ir/article_106616_7d82f702dbca7cfa08d3043be5a8bf9d.pdfدانشگاه شهید بهشتیرهیافتهای سیاسی و بین المللی1735-739X18120260321Dynamic Balanced Independence:
Redefining Iran’s Regional Policy in a Multipolar Orderاستقلال متوازن پوینده؛ بازتعریف سیاست منطقه ای ایران در نظم چندقطبی497110677110.48308/piaj.2026.241782.1779FAیعقوبقلندریدانشگاه بهشتی/ دانشکده اقتصاد و علوم سیاسی/ گروه علوم سیاسیJournal Article20250930Recent geopolitical developments and technological advancements have positioned Iran's foreign policy within a complex, multi-layered, and rapidly evolving environment, necessitating a fundamental redefinition of its regional strategy. The transition of the international order from a unipolar to a multipolar system, the emergence of new regional and global powers, and the advent of the Fifth Industrial Revolution have created both opportunities and challenges for Iran as a middle power. In this context, the present study aims to introduce a novel conceptual framework for redefining Iran's regional policy, termed “Dynamic Balanced Independence.” This framework is grounded in three core dimensions: strategic independence, multi-layered balancing, and dynamic agency. Its primary goal is to maintain national sovereignty while enabling proactive, flexible, and balanced engagement with major powers and regional actors, thereby strengthening Iran's position within the evolving multipolar international order.<br /><br />This research adopts a qualitative approach with an explanatory-analytical design. Data were collected from a wide range of sources, including library resources, scholarly articles, and official reports. Conceptual and comparative analyses, informed by international relations theories such as realism, neoliberalism, and constructivism, allow for a comprehensive examination of the interplay between Iran’s hard power, soft power, and civilizational identity. This methodological approach enables a detailed understanding of the structure and rationale behind the significance of independence, balancing, and dynamism in Iran's regional policy, while also providing a practical operational framework for future policymaking.<br /><br />The findings indicate that achieving »Dynamic Balanced Independence« requires a multifaceted approach. Firstly, multi-level diplomacy is essential to diversify Iran’s regional and international partnerships. Secondly, the development of a knowledge-based economy and the adoption of advanced technologies are critical to enhancing competitiveness and reducing reliance on external actors. Thirdly, strengthening regional institution-building and five-dimensional networking will empower Iran to play a proactive and inspirational role in regional governance structures. Fourthly, leveraging soft power is vital for enhancing Iran’s cultural and civilizational influence and shaping regional actors’ perceptions and behaviors. Together, these strategies free Iran from unilateral dependencies and purely reactive postures, allowing for an innovative, balanced, and proactive engagement in regional and global affairs.<br /><br />The analysis further demonstrates that the dynamic interaction between independence, balancing, and agency enables Iran to manage regional and international threats effectively while maximizing geopolitical, economic, and technological opportunities. Redefining Iran’s regional policy based on the **Dynamic Balanced Independence** framework not only consolidates its position as a resilient and intelligent middle power but also facilitates sustainable development, national security enhancement, and the projection of civilizational influence across the region and beyond.<br /><br />Ultimately, this comprehensive approach integrates security, economic, technological, soft power, and civilizational dimensions, allowing Iran to maintain strategic autonomy while enhancing flexibility and active agency in a complex regional and global environment. Moreover, five-dimensional networking and regional institution-building serve as operational mechanisms for implementing this framework, reinforcing Iran’s role as a balancing, inspirational, and smart actor in West Asia. The framework paves the way for Iran to pursue an independent, innovative, and impactful policy in the multipolar international order, opening new horizons for national development and soft power projection.تحولات ژئوپلیتیکی و پیشرفتهای فناورانه در سالهای اخیر، فضای سیاست خارجی ایران را به محیطی پیچیده، چندلایه و در حال تحول تبدیل کردهاند که بازتعریف سیاست منطقهای را اجتنابناپذیر میسازد. گذار نظم بینالمللی از وضعیت تکقطبی به ساختار چندقطبی، ظهور قدرتهای نوظهور منطقهای و جهانی و شکلگیری انقلاب صنعتی پنجم، شرایط و فرصتهای نوینی را برای ایران بهعنوان یک بازیگر میانی فراهم کردهاند، در حالی که تهدیدهای متنوع و پیچیده نیز بر اهمیت تدوین سیاستی انعطافپذیر و هوشمندانه تأکید دارند. در این راستا، پژوهش حاضر با هدف ارائه چارچوبی نوین برای بازتعریف سیاست منطقهای ایران، مفهوم «استقلال متوازن پوینده» را معرفی میکند. این چارچوب بر سه مؤلفه اصلی تأکید دارد: استقلال راهبردی، موازنه چندلایه و پویندگی کنشگری. هدف این مدل، ایجاد توازنی میان حفظ استقلال ملی و امکان تعامل فعال، هوشمندانه و موازنهگرایانه با قدرتهای بزرگ و بازیگران منطقهای است، بهگونهای که جایگاه ایران در نظم بینالمللی چندقطبی تقویت شود و توانایی مدیریت تهدیدها و بهرهبرداری از فرصتهای ژئوپلیتیکی افزایش یابد.<br /><br />روش پژوهش حاضر کیفی و مبتنی بر تحلیل تبیینی دادهها است. دادهها از منابع کتابخانهای، مقالات علمی و گزارشهای رسمی گردآوری شدهاند و با استفاده از روشهای تحلیل مفهومی و تطبیقی مورد بررسی قرار گرفتهاند. این تحلیل با بهرهگیری از نظریههای روابط بینالملل، از جمله واقعگرایی، نئولیبرالیسم و سازهانگاری، امکان مطالعه تعامل میان قدرت سخت، قدرت نرم و هویت تمدنی ایران را فراهم میکند. بهاینترتیب، پژوهش میتواند ساختار و اهمیت استقلال، موازنه و پویندگی را در سیاست منطقهای ایران بهطور دقیق تبیین کند و چارچوب عملیاتی مناسبی برای سیاستگذاری آینده ارائه دهد.<br /><br />یافتههای پژوهش نشان میدهند که تحقق «استقلال متوازن پوینده» مستلزم توجه همزمان به چند محور اصلی است. نخست، دیپلماسی چندسطحی که بتواند تنوعبخشی به شرکای منطقهای و بینالمللی ایران را تضمین کند. دوم، توسعه اقتصاد دانشبنیان و بهرهگیری از فناوریهای پیشرفته برای افزایش قدرت رقابتی و کاهش وابستگی به بازیگران خارجی. سوم، تقویت نهادسازی منطقهای و شبکهسازی پنجبُعدی که ایران را قادر میسازد نقش فعال و الهامبخش در ساختارهای منطقهای ایفا کند. چهارم، استفاده از قدرت نرم به منظور ارتقای جایگاه فرهنگی و تمدنی ایران و تأثیرگذاری بر سیاستها و رفتار بازیگران منطقهای. این رویکرد جامع، ایران را از وابستگی یکجانبه یا واکنش صرف نسبت به فشارهای خارجی رها میسازد و امکان ایفای نقش نوآورانه و موازنهگر را فراهم میکند.<br /><br />تحلیل نشان میدهد که ترکیب پویندگی، موازنه و استقلال در یک تعامل پویا، ایران را قادر میسازد تا تهدیدهای منطقهای و بینالمللی را مدیریت کرده و از فرصتهای ژئوپلیتیکی، اقتصادی و فناورانه حداکثر بهره را ببرد. بازتعریف سیاست منطقهای بر اساس چارچوب «استقلال متوازن پوینده» نه تنها به تثبیت جایگاه ایران بهعنوان یک قدرت میانی پایدار و هوشمند کمک میکند، بلکه امکان توسعه پایدار، ارتقای امنیت ملی و نفوذ تمدنی ایران در منطقه و جهان را نیز فراهم میسازد.<br /><br />در نهایت، این رویکرد جامع با تلفیق مؤلفههای امنیتی، اقتصادی، فناوری، قدرت نرم و هویت تمدنی، ایران را قادر میسازد ضمن حفظ استقلال استراتژیک، انعطافپذیری و کنشگری فعال خود در محیط پیچیده منطقهای و جهانی را افزایش دهد. همچنین، شبکهسازی پنجبُعدی و نهادسازی منطقهای، سازوکار عملیاتی تحقق این چارچوب را فراهم میآورد و جایگاه ایران را بهعنوان یک بازیگر موازنهگر، الهامبخش و هوشمند در غرب آسیا تثبیت میکند. این چارچوب، مسیر ایران را برای تحقق سیاستی مستقل، نوآورانه و تأثیرگذار در نظم بینالمللی چندقطبی هموار میسازد و افقهای جدیدی برای توسعه و قدرت نرم کشور باز میکند.https://piaj.sbu.ac.ir/article_106771_9041b5a4fa58a3832977ad740ee27a46.pdfدانشگاه شهید بهشتیرهیافتهای سیاسی و بین المللی1735-739X18120260321Critique of the Proxy War Discourse in Explaining Islamic Resistance Movements
The Case of Yemen’s Ansarallah Movementنقد گفتمان جنگ نیابتی در تبیین گروههای مقاومت اسلامی مورد مطالعه: جنبش انصارالله یمن729310677210.48308/piaj.2026.242482.1815FAعلیداوریدانشجوی دکتری جامعهشناسی سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.جبارشجاعیاستادیار گروه جامعهشناسی سیاسی، دانشکده معارف اسلامی و علوم سیاسی، دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران.Journal Article20251114Extended Abstract<br /><br />Introduction:In recent decades, the Middle East has witnessed the expansion of Islamic resistance movements that have mobilized against occupation, foreign domination, and structural discrimination. However, the dominant security discourse of the Global North predominantly represents these movements as “Iranian proxy forces,” thereby erasing their historical and local agency. Focusing on Yemen’s Ansarallah movement, this study seeks to demonstrate that the concept of “proxy war” is not a neutral descriptive category but a discursive construct serving the epistemic and political order of the Global North. The article aims to critique this discourse and to reconceptualize Islamic resistance through Southern theory as a form of anti-hegemonic, coalition-based politics.<br /><br />Methods:This research adopts a qualitative and interpretive approach grounded in Foucauldian discourse analysis. The data consist of selected texts from major Western think tanks and mainstream media—including the Atlantic Council, Chatham House, the Foundation for Defense of Democracies, CNN, and The Guardian—produced between October 2023 and October 2025, alongside official statements and speeches of the Ansarallah movement and relevant prior studies. The analysis proceeds in two stages: first, identifying linguistic patterns and discursive articulations through which Ansarallah is portrayed as an Iranian proxy; second, comparing these representations with the indigenous discourse of resistance in Yemen, drawing on Southern theory and the concept of security orientalism.<br /><br />Findings:The findings indicate that within Northern security discourse, Ansarallah is systematically depicted as an instrument subordinate to Iran’s regional policy, with terms such as “Iran-backed group,” “proxy war,” and “terrorist network” employed to negate its local agency. This representation, rooted in the logic of security orientalism, removes Yemen’s historical, social, and religious contexts while legitimizing external intervention. In contrast, analysis of the indigenous discourse reveals that Ansarallah is grounded in Yemen’s long-standing experiences of political marginalization, sectarian discrimination, and social resistance. Its relationship with Iran is less hierarchical and proxy-based than discursively aligned and tactically coalition-oriented within a broader framework of anti-domination resistance. Discursive and empirical evidence further points to Ansarallah’s political agency and independent decision-making at both national and regional levels.<br /><br />Conclusion:This study demonstrates that the concept of “proxy war” in the security literature of the Global North functions not merely as a descriptive tool for understanding regional conflicts, but as a discursive mechanism that reproduces epistemic hierarchies, naturalizes foreign intervention, and erases the agency of the Global South. The case study of Yemen’s Ansarallah movement reveals that its portrayal as an “Iranian proxy” is shaped less by Yemen’s historical and social realities than by the logic of security orientalism and dominant Northern epistemic frameworks. By contrast, the indigenous discourse of resistance highlights Ansarallah as an actor emerging from lived experiences of marginalization, structural discrimination, and social struggle, operating in interaction with the Islamic Republic of Iran not through a hierarchical relationship but through discursive alignment and a tactical anti-hegemonic coalition. From this perspective, Islamic resistance should be understood as a form of coalition politics in the Global South, characterized by agency, initiative, and independent decision-making. At the theoretical level, by integrating Southern theory, postcolonial studies, and Foucauldian discourse analysis, this research offers a critical alternative to dominant security knowledge and demonstrates that moving beyond the discourse of “proxy war” toward an understanding of “autonomous indigenous resistance” is a necessary condition for the production of independent, plural, and non-hegemonic security knowledge in the Global South.چکیده مبسوط<br /><br />مقدمه و اهداف: در دهههای اخیر، خاورمیانه شاهد گسترش جنبشهای مقاومت اسلامی بوده است که در برابر اشغال، سلطه خارجی و تبعیض ساختاری کنشگری کردهاند. بااینحال، گفتمان امنیتی مسلط در جهان شمال، این جنبشها را عمدتاً در قالب «نیروهای نیابتی ایران» بازنمایی میکند و بدینوسیله عاملیت تاریخی و بومی آنان را حذف میسازد. پژوهش حاضر با تمرکز بر جنبش انصارالله یمن، میکوشد نشان دهد که مفهوم «جنگ نیابتی» نه یک توصیف خنثی، بلکه سازهای گفتمانی در خدمت نظم معرفتی و سیاسی شمال جهانی است. هدف مقاله، نقد این گفتمان و بازفهم مقاومت اسلامی در چارچوب نظریه جنوب بهمثابه شکلی از سیاست ائتلافی و ضد هژمونیک است.<br /><br />روشها: پژوهش از نظر رویکرد، کیفی و تفسیری است و با بهرهگیری از تحلیل گفتمان فوکویی انجام شده است. دادهها شامل متون منتخب اندیشکدهها و رسانههای جریان اصلی غرب (از جمله شورای آتلانتیک، چتمهاوس، بنیاد دفاع از دموکراسیها، سیانان و گاردین) در بازه زمانی اکتبر ۲۰۲۳ تا اکتبر ۲۰۲۵، در کنار بیانیهها و سخنرانیهای رسمی جنبش انصارالله و برخی پژوهشهای پیشین مرتبط است. تحلیل در دو مرحله صورت گرفته است: نخست، شناسایی الگوهای زبانی و مفصلبندیهای گفتمانی که انصارالله را بهعنوان نیروی نیابتی ایران بازنمایی میکنند؛ دوم، مقایسه این بازنمایی با گفتمان بومی مقاومت در یمن با اتکا به نظریه جنوب و مفهوم شرقشناسی امنیتی.<br /><br />یافتهها: یافتهها نشان میدهد که در گفتمان امنیتی شمال، انصارالله به طور نظاممند بهعنوان ابزاری تابع سیاست منطقهای ایران تصویر میشود و واژگانی چون «گروه تحت حمایت ایران»، «جنگ نیابتی» و «شبکه تروریستی» برای سلب عاملیت محلی آن به کار میرود. این بازنمایی، با منطق شرقشناسی امنیتی، زمینههای تاریخی، اجتماعی و مذهبی یمن را حذف و مداخله خارجی را مشروعسازی میکند. در مقابل، تحلیل گفتمان بومی نشان میدهد که انصارالله ریشه در تجربه طولانی حاشیهنشینی سیاسی، تبعیض مذهبی و مقاومت اجتماعی در یمن دارد. رابطه این جنبش با ایران بیش از آنکه سلسلهمراتبی و نیابتی باشد، مبتنی بر همسویی گفتمانی و ائتلاف تاکتیکی در چارچوب مقاومت ضدسلطه است. شواهد گفتمانی و عملی نیز از عاملیت سیاسی و استقلال تصمیمگیری انصارالله در سطوح ملی و منطقهای حکایت دارد.<br /><br />نتیجهگیری: پژوهش حاضر نشان میدهد که مفهوم «جنگ نیابتی» در ادبیات امنیتی جهان شمال، نه صرفاً ابزاری توصیفی برای فهم منازعات منطقهای، بلکه سازوکاری گفتمانی برای بازتولید سلسلهمراتب دانایی، طبیعیسازی مداخله خارجی و حذف عاملیت جنوب جهانی است. تحلیل موردی جنبش انصارالله یمن آشکار میسازد که بازنمایی این جنبش بهعنوان «نیروی نیابتی ایران» بیش از آنکه بر واقعیتهای تاریخی و اجتماعی یمن استوار باشد، محصول منطق شرقشناسی امنیتی و چارچوبهای معرفتی مسلط در شمال جهانی است. در مقابل، گفتمان بومی مقاومت نشان میدهد که انصارالله کنشگری برخاسته از تجربه زیسته حاشیهنشینی، تبعیض ساختاری و مقاومت اجتماعی در یمن است که در تعامل با جمهوری اسلامی ایران، نه در قالب رابطهای سلسلهمراتبی، بلکه در چارچوب همسویی گفتمانی و ائتلاف تاکتیکی ضدسلطه عمل میکند. از این منظر، مقاومت اسلامی را باید بهمثابه شکلی از سیاست ائتلافی در جنوب جهانی فهم کرد که واجد عاملیت، ابتکار و استقلال تصمیمگیری است. در سطح نظری، این پژوهش با تلفیق نظریه جنوب، مطالعات پسااستعماری و تحلیل گفتمان فوکویی، بدیلی انتقادی برای دانش امنیتی مسلط ارائه میدهد و نشان میدهد که گذار از گفتمان «جنگ نیابتی» به فهم «مقاومت بومی و خودآیین»، شرط اساسی تولید دانش امنیتی مستقل، چندصدایی و غیرهژمونیک در جنوب جهانی است.<br /><br />واژگان کلیدی: انصارالله یمن، جنگ نیابتی، شرقشناسی امنیتی، مقاومت اسلامی، نظریه جنوب.https://piaj.sbu.ac.ir/article_106772_44a4dd8c4651ea9a1cfe252107acf4bb.pdfدانشگاه شهید بهشتیرهیافتهای سیاسی و بین المللی1735-739X18120260321Iran and the Caucasus Regional Corridors: Opportunities and Challengesایران و کریدورهای منطقه قفقاز؛ فرصتها و چالشها9411610682310.48308/piaj.2026.242830.1829FAبهزادنصیری لتومدانشجوی دکتری روابط بین الملل، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایرانوحیدحسینزادهاستادیار گروه روابط بین الملل، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایرانولیگلمحمدیدانشیار گروه روابط بین الملل، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایرانJournal Article20251210Extended Abstract<br /><br />Introduction: Over the past three decades, the Caucasus region has transformed from a peripheral area under Russian influence into a central hub of geopolitical and geoeconomic competition in Eurasia. Positioned at the crossroads of East and West as well as North and South, the region plays a vital role in the network of global economic corridors, with multiple regional and extra-regional actors striving to shape its trade and energy routes to serve their own interests. The Islamic Republic of Iran, due to its location at the intersection of North – South and East – West axes, possesses significant potential to play a pivotal role in the transit of goods and energy. However, geopolitical developments following the Second Nagorno-Karabakh War, the Ukraine conflict, the emergence of new corridors such as the Middle Corridor and the Zangazur Project, alongside ongoing sanctions pressures, have placed Iran at a crossroads of geoeconomic opportunities and threats. The main research question of this study is: What is Iran’s position in the economic corridors of the Caucasus, and what opportunities and challenges does it face? The study hypothesizes that Iran’s geostrategic location alone does not automatically enhance its role within regional corridor networks; rather, only by transforming this position into a geoeconomic advantage—through the North–South Corridor and investment in transit infrastructure—can Iran secure an effective and sustainable role in the Caucasus corridor competition.<br /><br />Methodology: This study adopts a qualitative approach, employing a descriptive-analytical method. Research data were collected through the review of library documents, official reports of international organizations, policy documents, academic research, and strategic analyses. Data analysis was conducted within a geoeconomic theoretical framework, meaning that Iran’s position in the Caucasus economic corridors is examined not solely from a geopolitical or security perspective, but based on the regional economic interactions. Within this framework, competing and complementary corridors (North–South, Middle, Zangazur, and Aras) are treated as units of analysis, and the geoeconomics implications of each for Iran’s position are evaluated comparatively and analytically. The SWOT method was employed to provide a clearer summary of the findings.<br /><br />Findings: Iran benefits from a geostrategic position that lets it participate in multiple regional corridors, led by the International North–South Transport Corridor (INSTC), linking Iran with India, the Persian Gulf, Russia, and Europe. INSTC offers lower cost and shorter transit times versus traditional routes and could turn Iran into a major regional transit hub after key infrastructure like Rasht–Astara is completed. However, emerging routes such as the Middle Corridor and the Zangezur Corridor pose significant challenges. In response, Iran is reinforcing the Aras Corridor, expanding cooperation with Russia and India, and promoting alternative connectivity frameworks as part of a multi-corridor strategy to bolster geoeconomic relevance. The analysis of Iran’s relations with regional and extra-regional actors highlights a highly competitive environment where opportunities and threats are closely intertwined.<br /><br />Conclusion: The study concludes that Iran’s position within the Caucasus economic corridors is shaped by the interplay of three core factors: regional geopolitical developments, the strategic competition among rival corridors, and Iran’s domestic capacity for infrastructural development and corridor diplomacy. While Iran possesses notable opportunities—such as convergence with the INSTC, complementarities with the Middle Corridor, and Russia’s growing reliance on alternative transit routes—it simultaneously faces serious challenges, including the Zangezur Project, Turkey’s expanding regional role, Israel’s presence in Azerbaijan, and persistent sanctions pressure. Securing Iran’s position within the emerging Eurasian order requires accelerating the completion of the North–South Corridor, further developing the Aras Corridor, strengthening proactive economic diplomacy, and enhancing cooperation with Russia, India, and Armenia.چکیده مبسوط<br /><br />مقدمه: منطقه قفقاز در سه دهه اخیر، از یک حوزه پیرامونی تحت نفوذ روسیه به یکی از کانونهای اصلی رقابت ژئوپلیتیکی و ژئواکونومیک در اوراسیا تبدیل شده است. این منطقه در پیوند میان شرق و غرب و شمال و جنوب، نقشی حیاتی در شبکه کریدورهای اقتصادی جهانی ایفا میکند و بازیگران متعدد منطقهای و فرامنطقهای در تلاشاند تا مسیرهای تجاری و انرژی آن را در جهت منافع خود ساماندهی کنند. جمهوری اسلامی ایران نیز به دلیل قرارگرفتن در تقاطع مسیرهای شمال – جنوب و شرق – غرب، از ظرفیت مهمی برای ایفای نقشی محوری در ترانزیت کالا و انرژی برخوردار است. بااینحال، تحولات ژئوپلیتیکی پس از جنگ دوم قرهباغ، جنگ اوکراین، ظهور کریدورهای مختلفی مانند کریدور میانی و پروژه زنگزور، و استمرار فشارهای تحریمی، وضعیت ایران را در چهارراه فرصتها و تهدیدهای ژئواکونومیک قرار داده است. پرسش اصلی این پژوهش آن است که ایران در کریدورهای اقتصادی منطقه قفقاز چه جایگاهی دارد و با چه فرصتها و چالشهایی روبهرو است؟ فرضیه پژوهش بر آن است که جایگاه ژئواستراتژیک ایران، بهخودیخود منجر به ارتقای نقش این کشور در شبکه کریدورهای منطقهای نمیشود، بلکه تنها در صورت تبدیل این موقعیت به مزیت ژئواکونومیک از طریق کریدور شمال – جنوب و سرمایهگذاری در زیرساختهای ترانزیتی، ایران قادر خواهد بود در رقابت کریدوری منطقه قفقاز جایگاهی مؤثر و پایدار کسب کند.<br /><br />روششناسی: پژوهش حاضر با استفاده از روش کیفی و با رویکردی توصیفی – تحلیلی انجام شده است. دادههای پژوهش از طریق مطالعه اسناد کتابخانهای، گزارشهای رسمی سازمانهای بینالمللی، اسناد سیاستی، پژوهشهای دانشگاهی و تحلیلهای راهبردی گردآوری شدهاند. تحلیل دادهها در چارچوب مفهومی ژئواکونومی صورت گرفته است؛ به این معنا که جایگاه ایران در کریدورهای اقتصادی منطقه قفقاز نه صرفاً از منظر ژئوپلیتیکی یا امنیتی، بلکه بر اساس تعاملات اقتصادی منطقهای بررسی شده است. در این چارچوب، کریدورهای رقیب و مکمل (شمال _ جنوب، میانی، زنگزور و ارس) بهعنوان واحدهای تحلیل در نظر گرفته شده و پیامدهای ژئواکونومیک هر یک بر موقعیت ایران بهصورت تطبیقی و تحلیلی مورد ارزیابی قرار گرفته است. همچنین برای جمع بندی بهتر یافته ها از روش SWOT استفاده شده است.<br /><br />یافتهها: یافتههای پژوهش نشان میدهد که ایران از موقعیتی ژئواستراتژیک برخوردار است که امکان ایفای نقش در چندین کریدور کلیدی را برای کشور فراهم میکند؛ مهمترین آنها کریدور شمال – جنوب است که ایران را به حلقه اتصال هند، خلیجفارس، روسیه و اروپا تبدیل میکند. این مسیر از نظر زمان و هزینه حملونقل نسبت به مسیرهای سنتی مزیت رقابتی دارد و در صورت تکمیل زیرساختهایی مانند خط ریلی رشت – آستارا، میتواند ایران را به یک هاب ترانزیتی منطقهای بدل کند. در مقابل، قدرتگیری کریدورهایی چون کریدور میانی و کریدور زنگزور میتواند تهدیدی جدی برای موقعیت ایران محسوب میشود. در واکنش، ایران با تقویت کریدور ارس، همکاری با روسیه و هند، و تلاش برای ارائه مسیرهای جایگزین در چارچوب شبکهای از کریدورها، میکوشد جایگاه ژئواکونومیک خود را تثبیت کند. تحلیل روابط ایران با بازیگران منطقهای و فرامنطقهای نشان میدهد که ایران در محیطی رقابتی قرار دارد که در آن منافع و تهدیدها بهشدت درهمتنیدهاند.<br /><br />نتیجهگیری: نتایج پژوهش نشان میدهد که جایگاه ایران در کریدورهای اقتصادی قفقاز حاصل تعامل سه عامل کلیدی است: تحولات ژئوپلیتیکی منطقه، رقابت کریدورهای رقیب، و توان داخلی ایران در توسعه زیرساختها و دیپلماسی کریدوری. ایران در عین برخورداری از فرصتهایی مانند همگرایی با اینستک و کریدور میانی و نیاز جدی روسیه به مسیرهای جایگزین، با تهدیدهایی چون پروژه زنگزور، نقشآفرینی ترکیه، حضور فعال اسرائیل در آذربایجان، و فشار تحریمها مواجه است. تثبیت جایگاه ایران در نظم نوظهور اوراسیا نیازمند تسریع در تکمیل کریدور شمال – جنوب، توسعه کریدور ارس، دیپلماسی فعال اقتصادی، و تقویت همکاری با روسیه، هند و ارمنستان است.https://piaj.sbu.ac.ir/article_106823_cc3975de04da46e05cd7f7a57228f5ce.pdfدانشگاه شهید بهشتیرهیافتهای سیاسی و بین المللی1735-739X18120260321Comparative-Critical Study of the Western Foundations of State Independence in the International Order from the Perspective of Contemporary Islamic Political Philosophyمطالعه تطبیقی‑انتقادی مبانی غربی استقلال دولت در نظم بینالمللی از منظر فلسفه سیاسی اسلامی معاصر11713610682410.48308/piaj.2026.243073.1838FAهادیشجاعیگروه علوم سیاسی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره، قم0009-0002-2721-3818Journal Article20251228Introduction: The concept of state independence, as a fundamental pillar of international order, has historically been subject to evolution and reinterpretation. In the current transitional phase of the international system, critically examining its justificatory foundations is of paramount importance. While Western political thought has constructed a coherent secular framework for state sovereignty, it has rarely faced a foundational critique from an external philosophical tradition rooted in a distinct metaphysical worldview. The central problem is that the dominant secular conception of independence lacks the necessary capacity to establish a just global order and respond to the needs of civilizations based on spirituality. Hence, redefining independence not as a self-sufficient value but as a doctrinal concept and instrument in service of monotheistic ends is an unavoidable necessity. This article addresses this gap by proposing a comparative-critical study of the Western conceptual architecture of independence from the perspective of contemporary Islamic political philosophy. For alternative civilizational projects, such as the Islamic one, achieving meaningful agency in the international arena is contingent upon a radical redefinition of independence beyond its modern secular confines.<br /><br />Methods: This study employs a comparative-critical textual analysis method in two sequential phases. First, through analytical-interpretative examination of key Western political, legal, and international relations texts, it identifies and extracts three principal conceptual justifications for state independence in the dominant Western discourse: national sovereignty as the legal foundation and guardian of collective identity; the right to self-determination as the source of popular legitimacy; and strategic efficacy within interdependence as the practical justification. In the second phase, adopting a confrontational-comparative approach, each of these pillars is subjected to a critical evaluation based on the core concepts of contemporary Islamic political philosophy—such as divine sovereignty, doctrinal independence, justice as the ultimate aim of governance, duty-centricity versus right-centricity, and the negation of domination<br /><br />Results and Discussion: The comparative analysis reveals two fundamentally distinct, often opposed, intellectual and civilizational projects regarding independence. The Western model is built upon a secular, terrestrial, and state-centric rationality, where independence is an end in itself for preserving and enhancing the nation-state within the existing international order. In contrast, the Islamic reading, while accepting some concepts in practical appearance, fundamentally transforms their conceptual architecture. In this view, national sovereignty is subordinated to divine sovereignty and reinterpreted as a divine trust and duty. The right to self-determination is reconceived not as a self-grounding right but as a fiduciary responsibility before God. Strategic efficacy and national interest are redefined within the framework of the interest of the Islamic system and justice, rejecting the management of interdependence as a covert form of domination and proposing civilizational self-sufficiency and dignified, selective interaction as the alternative strategy.<br /><br />Conclusions: The outcome of this confrontation is the formation of two opposing political and civilizational projects. The Western project seeks to stabilize, manage, or gradually reform the existing order. Conversely, the Islamic project, by fundamentally denying the legitimacy of the domineering nature of the current order, aims at a profound transformation and the establishment of an order based on monotheistic values and justice. This divergence stems from the distinct ontology, anthropology, and teleology of the two traditions. This confrontation is not merely a theoretical dispute but has evolved into a geopolitical and civilizational fissure that will shape the behavior of actors, future alliances, and conflicts within the international system. Therefore, studying independence today is, in essence, studying the paradigmatic battle over the meaning of sovereignty, legitimacy, and the ultimate end of collective life on the global stage.مقدمه: مفهوم استقلال دولت، بهعنوان رکن بنیادین نظم بینالملل، همواره دستخوش تحول و بازخوانی بوده است. در شرایط گذار نظام بینالملل، واکاوی انتقادی مبانی توجیهگر این مفهوم، اهمیتی ویژه مییابد. درحالیکه اندیشه سیاسی غرب، چارچوبی منسجم و اومانیستی برای حاکمیت دولتها ساخته است، این مبانی کمتر در معرض نقدی ریشهای از منظری بیرونی و برآمده از یک سنت فلسفی جایگزین قرار گرفتهاند. مسئله محوری این است که برداشت مسلط و سکولار از استقلال، فاقد ظرفیت لازم برای بنیانگذاری یک نظم جهانی عادلانه و پاسخگویی به نیازهای تمدنهای مبتنی بر معنویت است. از این رو، بازتعریف استقلال نه بهمثابه یک ارزش خودبسنده، بلکه به عنوان یک مفهوم مکتبی و ابزاری در خدمت تحقق غایات توحیدی، ضرورتی اجتنابناپذیر است. این مقاله میکوشد با پر کردن این خلأ، مطالعهای تطبیقی‑انتقادی از معماری مفهومی غرب در باب استقلال، از منظر فلسفه سیاسی اسلامی معاصر ارائه دهد. برای پروژههای تمدنی بدیل مانند تمدن اسلامی، دستیابی به کنشگری معنادار در عرصه جهانی، مستلزم بازتعریفی بنیادین از استقلال، فراتر از قالبهای سکولار مدرن آن است.<br /><br />روش: این پژوهش با روش «تحلیل انتقادی-تطبیقی متون» در دو مرحله متوالی انجام شده است. در مرحله نخست، با بهرهگیری از روش تحلیلی-تفسیری در مطالعه متون شاخص غربی در حوزۀ فلسفه سیاسی، حقوق و روابط بینالملل، سه ستون مفهومی اصلی توجیهکننده استقلال دولت در گفتمان مسلط غربی استخراج شد: حاکمیت ملی به مثابه بنیان حقوقی و حافظ هویت جمعی؛ حق تعیین سرنوشت به منزله منبع مشروعیت مردمی؛ و کارآمدی راهبردی در نظام وابستگی متقابل به مثابه توجیه عملی. در مرحله دوم، با رویکردی تقابلی-تطبیقی، هر یک از این مبانی در مواجهه با مفاهیم محوری فلسفه سیاسی اسلامی معاصر -مانند حاکمیت الهی، استقلال مکتبی، عدالت به مثابه غایت حکمرانی، تکلیفمحوری در برابر حقمحوری، و نفی سلطه- مورد ارزیابی انتقادی قرار گرفت.<br /><br />یافتهها: بررسی تطبیقی، وجود دو پروژه فکری و تمدنی اساساً متمایز و اغلب متعارض در باب استقلال را آشکار میسازد. الگوی غربی بر پایهای عرفی، زمینمدار و دولت-ملتمحور استوار است که در آن استقلال خود غایت نهایی برای حفظ و تقویت دولت-ملت در نظم موجود بینالمللی است. در مقابل، خوانش اسلامی با پذیرش کلی و نسبی این مبانی، معماری آنها را دگرگون میسازد. در این نگاه، حاکمیت ملی در ذیل حاکمیت الهی و بهمثابه «امانت و تکلیفی الهی» بازتعریف میشود. حق تعیین سرنوشت از حقی خودبنیاد به «مسئولیتی امانی در برابر خدا» تبدیل میگردد. کارآمدی و منفعت ملی نیز در چارچوب «مصلحت نظام اسلامی» و عدالت بازتعریف شده است و راهبرد مدیریت وابستگی، بهمثابه شکلی پوشیده از سلطه، نقد شده و در برابر آن، راهبرد «خودکفایی تمدنی» و «تعامل گزینشی و عزتمند» ارائه میگردد.<br /><br />نتیجهگیری: برآیند این تقابل، شکلگیری دو پروژه سیاسی متعارض است: پروژه غربی معطوف به تثبیت، مدیریت یا اصلاح تدریجی نظم موجود، و پروژه اسلامی در پی دگرگونی بنیادین آن و استقرار نظمی مبتنی بر ارزشهای توحیدی و عدالت. این تفاوت، ریشه در هستیشناسی، انسانشناسی و غایتشناسی متمایز این دو سنت دارد. این تقابل دیگر صرفاً یک اختلاف نظری نیست، بلکه به شکافی ژئوپلیتیک و تمدنی بدل شده که رفتار بازیگران، ائتلافها و تضادهای آینده نظام بینالملل را شکل خواهد داد. بنابراین، واکاوی مفهوم استقلال در دوران حاضر، در حقیقت مطالعه میدانی نبرد پارادایمی بر سر معنای حاکمیت، مشروعیت و غایت حیات جمعی در عرصه جهانی است.https://piaj.sbu.ac.ir/article_106824_4ffa8f10e284e0c2aa2dfd297a9cd1a0.pdfدانشگاه شهید بهشتیرهیافتهای سیاسی و بین المللی1735-739X18120260321Coloniality as Structure: Roots, Dimensions, and Pathways to Epistemic Liberationکلونیالیتی بهمثابه ساختار: ریشهها، ابعاد و مسیرهای رهایی معرفتی13715610682110.48308/piaj.2026.241663.1771FAمحمدآقائیگروه امنیت ملی. دانشگاه عالی دفاع ملیJournal Article20250922Introduction and Objectives <br /><br />The concept of “Coloniality” serves as a critical theoretical framework that seeks to explain the persistence of structures of domination, inequality, and dependency in the post-classical colonial world. Unlike colonialism, which is considered a concluded historical period, Coloniality is understood as a lasting pattern of power, knowledge, and being that emerged from within Western modernity and continues to be reproduced in new forms. This article aims to provide a comprehensive account of the concept and explore epistemic pathways for overcoming it. It begins by distinguishing Coloniality from colonialism and imperialism, and focuses on Aníbal Quijano’s theory of the “Coloniality of Power,” which identifies three interrelated dimensions of domination: Coloniality of Power, Coloniality of Knowledge, and Coloniality of Being. Ultimately, the article proposes conceptual routes toward liberation from these structures.<br /><br />Method <br /><br />This study adopts a qualitative approach and employs a descriptive-analytical method. The first (descriptive) section examines the theoretical foundations, intellectual background, and historical context of Coloniality. The second (analytical) section investigates its manifestations in contemporary structures. Within this section, the epistemic pathways for liberation from Coloniality are also articulated. Data for the study were collected from theoretical and empirical sources related to global political economy, educational systems, and scientific production, and were critically analyzed.<br /><br />Findings <br /><br />The findings indicate that Coloniality in the contemporary world is reproduced through neoliberalism and managed globalization in the economic sphere, and through epistemic and scientific dependency in academic institutions. Neoliberalism, as a soft response to the end of formal colonialism, promotes individualism, market freedom, and reduced state intervention, thereby preserving structures of domination and transforming political independence in the Global South into economic dependency. This ideology, under slogans such as “development” and “free competition,” effectively entrenches historical inequalities between rich and poor countries and protects global capitalist interests from emerging democratic interventions. In higher education, reliance on Western metrics—such as indexed journals, impact factors, and international rankings—hinders the development of indigenous, applied, and problem-oriented knowledge, reinforcing cycles of epistemic, social, and economic dependency. Universities, instead of playing a transformative role in addressing local issues, have become centers for consuming Western knowledge. This not only creates a disconnect between scientific production and societal needs, but also marginalizes non-Western languages, methodologies, and intellectual traditions. An examination of Iranian universities’ performance in indicators such as patent registration and industry collaboration reveals that scientific output is largely shaped by quantitative and international standards rather than local and national needs—an indication of the continued presence of Coloniality in epistemic structures.<br /><br />Conclusion <br /><br />The study concludes that full liberation from Coloniality is only possible through a “decolonization of consciousness.” This process entails the indigenization of knowledge, critical rethinking of epistemic systems, and the alignment of scientific production with local and societal needs. The theory of Coloniality offers not only a retrospective analysis of historical. The study concludes that full liberation from Coloniality is only possible through a “decolonization of consciousness.” This process entails the indigenization of knowledge, critical rethinking of epistemic systems, and the alignment of scientific production with local and societal needs. The theory of Coloniality offers not only a retrospective analysis of historical.مقدمه و اهداف<br /><br />مفهوم «کلونیالیتی» بهعنوان یک چارچوب نظری انتقادی، تلاش میکند تداوم ساختارهای سلطه، نابرابری و وابستگی را در جهان پس از استعمار کلاسیک توضیح دهد. برخلاف استعمار که بهعنوان یک دوره تاریخی پایانیافته تلقی میشود، کلونیالیتی بهمثابه الگویی پایدار از قدرت، دانش و هستی در بطن مدرنیته غربی شکل گرفته و در قالبهای نوین بازتولید شده است. این مقاله با هدف تبیین جامع این مفهوم و تبیین راههای برونرفت معرفتی از آن، ابتدا آن را از استعمار و امپریالیسم تفکیک میکند و با تمرکز بر نظریه «کلونیالیتی قدرت» آنیبال کیخانو، سه بُعد بههمپیوسته سلطه را بررسی مینماید: کلونیالیتی قدرت، کلونیالیتی دانش و کلونیالیتی هستی. در نهایت مسیرهای رهایی از این ساختار را فراررو قرار میدهد.<br /><br />روش<br /><br />پژوهش حاضر با رویکردی کیفی و روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است. در بخش نخست (توصیفی)، مفاهیم نظری، پیشینه فکری و زمینههای تاریخی کلونیالیتی مورد بررسی قرار گرفته و در بخش دوم (تحلیلی)، تجلیات این مفهوم در ساختارهای معاصر تحلیل شده است. در خلال همین بخش است که مسیرهای رهایی معرفتی از آن تبیین میشود. دادههای پژوهش از منابع نظری و تجربی مرتبط با اقتصاد سیاسی جهانی، نظامهای آموزشی و تولید علم گردآوری شده و با رویکردی انتقادی مورد واکاوی قرار گرفتهاند.<br /><br />یافتهها<br /><br />یافتههای پژوهش نشان میدهند که کلونیالیتی در دنیای معاصر از طریق نئولیبرالیسم و جهانیسازی مدیریتشده در حوزه اقتصاد، و از طریق وابستگی علمی و معرفتی در نظامهای دانشگاهی بازتولید میشود. نئولیبرالیسم، بهعنوان یک پاسخ نرمافزاری به پایان استعمار رسمی، با ترویج فردگرایی، آزادی بازار و کاهش نقش دولت، ساختارهای سلطه را حفظ کرده و استقلال سیاسی کشورهای جنوب جهانی را به وابستگی اقتصادی تبدیل میکند. این ایدئولوژی، با شعارهایی چون «توسعه» و «رقابت آزاد»، در عمل به تثبیت نابرابریهای تاریخی میان کشورهای ثروتمند و فقیر منجر شده و منافع سرمایهداری جهانی را در برابر مداخلات دموکراتیک نوظهور محافظت مینماید. در حوزه آموزش عالی، وابستگی به معیارهای غربی مانند انتشار در مجلات نمایهشده، ضریب تأثیر و رتبهبندیهای بینالمللی، مانع از شکلگیری دانشهای بومی، کاربردی و مسئلهمحور شده و چرخهای از وابستگی معرفتی، اجتماعی و اقتصادی را تقویت مینماید. دانشگاهها، بهجای ایفای نقش تحولآفرین در حل مسائل محلی، به مراکزی برای مصرف دانش غربی تبدیل شدهاند. این امر نهتنها موجب گسست میان تولید علم و نیازهای واقعی جامعه میشود، بلکه به حاشیهراندن زبانها، روشها و سنتهای علمی غیرغربی نیز دامن میزند. بررسی عملکرد دانشگاههای ایران در شاخصهایی چون ثبت اختراع و ارتباط با صنعت، نشان میدهد که تولید علم در این نهادها بیشتر بر اساس معیارهای کمی و بینالمللی صورت میگیرد تا بر اساس نیازهای بومی و ملی، که خود نشانهای از تداوم کلونیالیتی در ساختارهای معرفتی است.<br /><br />نتیجهگیری<br /><br />نتیجهگیری پژوهش بر این نکته تأکید دارد که رهایی کامل از ساختارهای کلونیالتی تنها از مسیر «استعمارزدایی از آگاهی» ممکن است. این فرآیند شامل بومیسازی دانش، بازاندیشی در نظامهای معرفتی، و پیوند میان تولید علم و نیازهای اجتماعی و محلی است. نظریه کلونیالیتی نهتنها تحلیلی از گذشته، بلکه فراخوانی برای کنش انتقادی در حال و آینده است؛ کنشی که هدف آن، بازسازی هویتهای فرهنگی، استقلال معرفتی و دستیابی به توسعهای پایدار و انسانی در جوامع غیرغربی است.https://piaj.sbu.ac.ir/article_106821_2fb036df2bb2d6fa9ba2de3f5b840fe1.pdfدانشگاه شهید بهشتیرهیافتهای سیاسی و بین المللی1735-739X18120260321Methodology of Political Jurisprudence and Its Linkage with Religious Governance: A Reconsideration of Subject Identification and Instance Identificationروششناسی فقه سیاسی و پیوند آن با حکمرانی دینی: بازنگری در موضوعشناسی و مصداقشناسی15718710660610.48308/piaj.2025.241079.1743FAهادیجلالی اصلاستادیار گروه فقه سیاسی دانشگاه شهید بهشتی ره و استاد سطوح عالی حوزه علمیه قمJournal Article20250812Extended Abstract<br /><br />Introduction and Objectives: For religious governance to remain simultaneously faithful to Islamic foundations and effective in administering society, it requires a methodical linkage between jurisprudential theory and social realities. Political fiqh, as the primary normative framework of Islamic governance, plays a pivotal role in establishing this link. However, methodological weaknesses—particularly in topic identification (mawḍūʿ-shenāsī) and case identification (maṣdāq-shenāsī)—can widen the gap between theory and practice and undermine the effectiveness of such religious governance.<br /><br />The central question of this study concerns the role of topic and case identification within the methodology of political fiqh and how these two domains can contribute to producing jurisprudence suited to the needs of contemporary Islamic governance. The aim is to rethink the methodological foundations of political fiqh with a focus on these two components and clarify their role in fostering constructive interaction between jurisprudential theory and socio-political realities.<br /><br /><br /><br />Methods: Adopting a descriptive–analytical method within the framework of the philosophy of the applied sciences (falsafeh-ye muzāf), this study draws on conceptual and foundational analyses in the literature on uṣūl al-fiqh to examine the theoretical underpinnings and methodological shortcomings of political fiqh. In addition, through a critical assessment of the seminary educational system and prevailing patterns of jurisprudential reasoning, this study identifies and explains the key challenges in topic and case identification. Based on this conceptual analysis, it offers proposals for reconnecting the methodology of political fiqh with the practical demands of religious governance.<br /><br /><br /><br />Findings: The findings indicate that distinguishing between text-based (manṣūṣ) and non-text-based topics is essential to an effective methodological framework. In text-based topics, neglecting contextual indicators—such as rational conventions, the suitability between ruling and subject, and normative implication (inṣirāf)—may result in rigid literalism and detachment from contemporary needs. However, attention to these indicators facilitates accurate topic reconstruction and enhances the responsiveness of fiqh to modern sociopolitical issues.<br /><br />Non-text-based topics, which constitute the majority of contemporary issues in political fiqh, involve complex political and social transformations. Accurate identification requires engagement with modern disciplines, particularly political science and fields such as political sociology and international relations. Reliance solely on traditional methods in this domain may distance jurisprudential reasoning from empirical realities and foster unsubstantiated analogies.<br /><br />In the domain of case identification, although expert knowledge is indispensable, excluding the jurist from the process of applying principles to external realities creates a disconnect between theory and practice, leading to abstract theorization and secularization of governance practices. Juristic involvement is essential for at least two reasons: first, discerning the stronger underlying rationale (manāṭ al-aqwā) in cases of value conflict; and second, setting valid criteria for secondary titles (ʿanāwin thānawiyyah) to prevent the instrumental use of concepts such as harm, necessity, or expediency to justify actions. The findings show that insufficient attention to specialized and methodical ijtihād in these two domains risks marginalizing jurists within the governance structure and promoting practical secularism.<br /><br /><br /><br />Conclusion: Without a methodological reconsideration of topic and case identification, political fiqh cannot effectively fulfill its strategic role in religious governance. Such reconsideration requires careful attention to temporal–spatial indicators in text-based topics, engagement with political science expertise in non-text-based topics, and active participation of jurists in case identification. Developing a robust methodology in these areas is essential for preserving the connection between Islamicity and governance efficiency and preventing theoretical–practical disjunctions and secularized administrative practices. Accordingly, seminaries should revise their curricula and strengthen interdisciplinary training to prepare jurists for emerging issues. The future of religious governance depends on such fundamental methodological rethinking.چکیده مبسوط <br /><br />مقدمه و اهداف: حکمرانی دینی، برای آنکه همزمان به مبانی اسلامی پایبند بماند و از کارآمدی لازم در اداره جامعه برخوردار باشد، نیازمند پیوندی روشمند میان نظریه فقهی و واقعیت اجتماعی است. فقه سیاسی، بهمنزله نرمافزار اصلی ساماندهی نظام اسلامی، نقش محوری در تحقق این پیوند دارد. با این حال، ضعفهای روششناختی در فقه سیاسی ــ بهویژه در دو عرصه موضوعشناسی و مصداقشناسی ــ میتواند شکاف میان نظر و عمل را تشدید کرده و کارآمدی حکمرانی دینی را کاهش دهد.<br /><br />مسئله اصلی این پژوهش آن است که جایگاه موضوعشناسی و مصداقشناسی در روششناسی فقه سیاسی چیست و چگونه میتوانند در تولید فقه متناسب با نیازهای حکمرانی دینی نقشآفرین باشند؟ هدف، بازاندیشی در روششناسی فقه سیاسی با تأکید بر این دو حوزه و تبیین نقش آنها در برقراری تعامل سازنده میان نظریه فقهی و واقعیت اجتماعی است.<br /><br />روشها: پژوهش حاضر با روش توصیفی–تحلیلی و در چارچوب رویکرد فلسفه مضاف، با بهرهگیری از تحلیل مفهومی و مبنایی در ادبیات اصول فقه، به بررسی مبانی نظری و کاستیهای موجود در روششناسی فقه سیاسی میپردازد. افزون بر آن، با تحلیل انتقادی ساختار آموزشی حوزههای علمیه و شیوههای رایج استنباط، چالشهای موجود در موضوعشناسی و مصداقشناسی را شناسایی و تبیین میکند. در ادامه، با تحلیل روابط مفهومی، پیشنهادهایی برای پیوند دادن روششناسی فقه سیاسی با نیازهای حکمرانی دینی ارائه میشود.<br /><br />یافتهها: نتایج نشان میدهد که تفکیک موضوعات منصوص و غیرمنصوص نقش تعیینکنندهای در کارآمدی روششناسی سیاسی دارد. در موضوعات منصوص، غفلت از قرائن مرتبط با زمان و مکان ــ مانند ارتکازات عقلایی، تناسب حکم و موضوع و انصراف ــ میتواند به جمود بر ظاهر الفاظ و فاصله گرفتن از اقتضائات روز منجر شود؛ در حالی که توجه به این قرائن، زمینه کشف دقیق موضوع و پاسخگویی بهتر فقه به مسائل معاصر را فراهم میسازد.<br /><br />در موضوعات غیرمنصوص ــ که بخش اصلی مسائل نوپدید فقه سیاسی را تشکیل میدهند ــ تحولات پیچیده سیاسی و اجتماعی ضرورت بهرهگیری از دانشهای جدید، بهویژه علوم سیاسی و گرایشهایی چون جامعهشناسی سیاسی و روابط بینالملل را برجسته میسازد. اتکای صرف به روشهای سنتی در این حوزه، استنباط فقهی را از واقعیتهای بیرونی دور کرده و گاه به قیاسهای غیرروشمند میانجامد.<br /><br />در حوزه مصداقشناسی، هرچند استفاده از کارشناسان ضروری است، اما کنار بودن فقیه از فرایند تطبیق، میتواند موجب گسست میان نظریه و عمل و در نتیجه انتزاعیشدن مباحث نظری و عرفیشدن رویههای عملی شود. مشارکت فقیه در مصداقشناسی دستکم از دو جهت اهمیت دارد: نخست، کشف مناط اقوی در موارد تزاحم ارزشها و مصالح؛ و دوم، تعیین معیارهای معتبر برای عناوین ثانوی، بهمنظور جلوگیری از استفاده ابزاری از مفاهیمی همچون «ضرر»، «اضطرار» یا «مصلحت». یافتهها نشان میدهد که بیتوجهی به اجتهاد تخصصی و روشمند در این دو حوزه، میتواند موجب حاشیهرفتن فقها در مدیریت اجتماعی و تقویت عرفیگرایی عملی در نظام حکمرانی شود.<br /><br />نتیجهگیری: بدون بازنگری روششناختی در دو حوزه موضوعشناسی و مصداقشناسی، فقه سیاسی قادر نخواهد بود نقش راهبردی خود را در حکمرانی دینی ایفا کند. این بازنگری باید متضمن توجه دقیق به قرائن زمان و مکان در موضوعات منصوص، بهرهگیری از تخصصهای علوم سیاسی در موضوعات غیرمنصوص، و مشارکت فعال فقها در فرآیند مصداقشناسی باشد. توسعه روششناسی در این دو حوزه، ضامن حفظ پیوند «اسلامیت» و «کارآمدی» در حکمرانی دینی است و از شکاف نظری–عملی و روندهای عرفیگرایانه در اجرا جلوگیری میکند. بر این اساس، پیشنهاد میشود حوزههای علمیه با بازنگری در برنامههای آموزشی و تقویت آموزشهای میانرشتهای، فقها را برای مواجهه با مسائل مستحدثه و ایفای نقش مؤثر در حکمرانی آماده سازند. آینده حکمرانی دینی در گرو این بازاندیشی بنیادین است.https://piaj.sbu.ac.ir/article_106606_5d2416102277165b0823779944e6dd6f.pdfدانشگاه شهید بهشتیرهیافتهای سیاسی و بین المللی1735-739X18120260321Attitudinal and Behavioral Orientation of the New Generation of Youth toward the Republican Pillar in the Islamic Republic of Iran (Generations Born in the 1990s and 2000s)جهتگیری نگرشی و رفتاری نسل جدید جوانان به رکن جمهوریت در نظام جمهوری اسلامی ایران (جوانان دهه 1370 و 1380)17919910682210.48308/piaj.2026.241862.1788FAخلیل الهسردارنیااستاد گروه علوم سیاسی دانشگاه شیرازJournal Article20251008In the contemporary era of theoretical, technological, generational, and intellectual transformations at the global level, new conceptual and theoretical shifts have emerged in domains such as citizenship, governance, and democracy—necessitating a critical rereading of classical models of liberalism and republicanism. This study, employing a qualitative field-exploratory method through open-ended questionnaires and drawing upon post-structuralist, neo-institutionalist, and several political-sociological theoretical approaches, seeks to examine the intellectual, attitudinal, and generational impact of Iranian youth born in the 1990s and 2000s (Generations Y and Z) on the perception, reinterpretation, and evaluation of the republican principle enshrined in the Constitution of the Islamic Republic of Iran. Ultimately, the study presents the proposals offered by students, as representative voices of the current young generation, for the enhancement and fuller realization of the republican pillar within the Islamic Republic.<br /><br />The central research question is: how do the new generations of youth, situated within a context of digital lived experience, networked activism, and encounters with governance challenges in Iran, understand and evaluate the principles of republicanism in the Constitution? Findings indicate that these generations, drawing upon new forms of cultural capital, social media, and informational capacities, adopt a more critical stance toward official interpretations of republicanism. They call for a redefinition of the relationship between republicanism and Islamism, emphasizing dimensions such as interactive governance with broad civil society and youth participation, greater accountability of state institutions, and the democratic reform and modernization of governance structures based on justice, transparency, and responsiveness. In this field study, the surveyed students—through linking generational transformations with theoretical developments in republicanism—highlighted the necessity of institutional reconsideration, strengthening dialogue with the younger generation, and rebuilding the political system’s social capital in light of global and national transformations.Within the context of conceptual–theoretical and procedural transformations in an era of rapid socio-political changes and the communications revolution, new notions of citizenship—such as “glocal citizenship” and “multiple citizenship”—have emerged and turned into both national and global demands. Naturally, these accelerating transformations in most countries have generated and expanded challenges to conventional democratic practices, liberal and republican models, and classical methods of governance. They have driven a transition toward new forms of interactive governance with society and citizens, and have necessitated a critical rereading of majoritarian interpretations of classical liberal and republican paradigms.<br /><br />From the perspective of post-structuralist philosophy and the “new institutionalism” approach, all phenomena are contingent and emergent. In this regard, the structures of political systems, democratic regimes, political dynamics, conceptions of republican and liberal models, and the majority rule principle must inevitably undergo critical and contextualized reinterpretation in light of the emergence of a new generation of citizens and youth, alongside their rapid intellectual and generational transformations within national and global conditions. Consequently, political and social institutions of governance, constitutions, and models of republicanism and liberalism are inherently unstable and subject to change.<br /><br />From this standpoint, one may argue that theories of political sociology concerning the relations and conflicts between state and society have undergone a significant transformation. In contemporary political sociology, there is a discernible shift away from classical state-centered and party-centered paradigms toward interactive governance between state and society, with an emphasis on citizen-centerednessدر عصر کنونی تحولات نظری، فناورانه، نسلی و فکری جهانی، دگرگونیهای مفهومی و نظری جدیدی در عرصههایی همچون شهروندی، حکمرانی و دموکراسی روی داده اند؛ مفاهیمی که بازخوانی انتقادی الگوهای کلاسیک لیبرالیسم و جمهوریخواهی را ضرورتی گریزناپذیر ساختهاند. در این مطالعه با روش کیفی (از نوع میدانی- اکتشافی با پرسشنامه باز) و بهرهگیری از رویکردهای نظری- روشی پساساختارگرایانه، نهادگرایی جدید و چند نظریه جامعهشناختی سیاسی، تلاش شده است تأثیر فکری، نگرشی و نسلی نسلهای جدید جوانان دانشجوی دهه 1370 و 1380 خورشیدی (Y و Z) به صورت وضعیت مند و زمانمند بر ادراک، بازاندیشی و ارزیابی اصل جمهوریت در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران بررسی گردد ودر نهایت، پیشنهادات ارائه شده دانشجویان به عنوان نماینده بارز نسل کنونی جوانان برای ارتقا و تحقق بیشتر رکن جمهوریت نظام جمهوری اسلامی ارایه گردند. مسئله یا پرسش اصلی این پژوهش آن است که نسل جدید جوانان در بستر تجربه زیسته دیجیتال و کنشگری شبکهای و مواجهه با چالشهای حکمرانی در ایران، چگونه اصول جمهوریت در قانون اساسی را فهم و ارزیابی میکنند؟ یافتههای این پژوهش نشان میدهند که نسلهای جدید، با بهرهگیری از سرمایه فرهنگی نوین، رسانههای اجتماعی و ظرفیتهای اطلاعاتی، نسبت به قرائتهای رسمی از جمهوریت نگاهی انتقادیتر دارند و خواهان بازتعریف نسبت جمهوریت و اسلامیت با مولفه هایی همچون حکمرانی تعاملی با درگیرسازی و مشارکت همه جانبه جامعه مدنی و جوانان در حکمرانی، نظارتپذیرتر سازی نهادهای حکومتی و اصلاح و روزآمد سازی دموکراتیک تر ساختارهای حکمرانی بر مبنای عدالت، شفافیت و پاسخگویی هستند. در این مطالعه میدانی، دانشجویان مورد مطالعه از رهگذر پیوند میان تحولات نسلی و تحولات نظری در حوزه جمهوریت بر پیشنهاداتی همچون ضرورت بازاندیشی نهادی، ارتقاء ظرفیت گفتوگو با نسل جدید و بازسازی سرمایه اجتماعی نظام سیاسی در پرتو تحولات جهانی و ملی تأکید داشته اند.در بستر تحولات مفهومی- نظری و فرآیندی در عصر تحولات شتابان سیاسی- اجتماعی و انقلاب ارتباطات، مقولههای جدیدی در ارتباط با شهروندی همچون شهروندی «جهانی_ محلی»، « شهروندی چندگانه» و غیره طرح شده و به مطالبه ملی و جهانی تبدیل شدهاند. تحولات پرشتاب در بیشتر کشورهای جهان، سبب ساز ایجاد و گسترش چالش ها برای رویه های رایج در دموکراسی ها، الگوهای لیبرالی و جمهوری خواهی و روش های کلاسیک حکمرانی به سمت حکمرانی های نوین تعاملی با شهروندان و بازخوانی الگوهای کلاسیک لیبرالی و جمهوری خواهی شده اند. با عنایت به رویکرد فلسفی «پساساختارگرایی» و رویکرد « نهادگرایی جدید»، همه چیز ناپایدار هستند و در این میان، نوع ساختار نظام سیاسی، دموکراسی ها و پویش های سیاسی دموکراتیک، نوع تلقی از الگوی جمهوری خواهی و لیبرالی، قاعده اکثریت و غیره نیز در بستر ظهور نسل جدید شهروندان و جوانان و تحولات پرشتاب فکری و نسلی آنان به ناگزیر بایستی در معرض بازخوانی انتقادی وضعیت مند در شرایط یا زمینه جهانی و ملی قرار گیرند. بنابراین نهادها و ساختارهای سیاسی و اجتماعی حکمرانی و قوانین اساسی و الگوهای حکمرانی و نوع تلقی از جمهوری خواهی و لیبرالیسم، ناثابت و تغییر پذیر خواهند بود. از همین منظر می توان گفت که نظریههای جامعه شناسی سیاسی پیرامون روابط و تعارضات میان دولت و جامعه دچار دگردیسی شده اند و شاهد دگردیسی از پارادایم های کلاسیک دولت محور و حزب محور به سمت حکمرانی تعاملی دولت و جامعه و شهروند محوری همراه با بازخوانی انتقادی الگوها و رویه های غلط اکثریتی در جمهوری ها و لزوم توجه به اقلیت ها و شهروندان، نظارت پذیر و پاسخگو سازی فراگیر سیستمی جامعه و حکومت با کنشگری انتقادی و چالشگر جنبش های اجتماعی به عنوان کنشگران بلامنازع جدید کنونی با پشتوانه افکار عمومی ملی و جهانی با استفاده از ظرفیت های هویت سازی شهروندی فعالانه مدنی و بسیجی و اطلاعاتی شبکه های اجتماعی و رسانه های جهانی هستیم.https://piaj.sbu.ac.ir/article_106822_564c34f94752763b2d6c0923ae874b5b.pdfدانشگاه شهید بهشتیرهیافتهای سیاسی و بین المللی1735-739X18120260321An Analysis of the Concept of State-Orientation in the Tradition of Political Writing; Pre-Constitutional Period
(With Emphasis on the Opinions of Mirza Abol-Qasim Ghaem-e-Maqam Farahani and Mirza Hossein Khan Sepahsalar)واکاوی مفهوم دولتمداری در سنت سیاستنامه نویسی؛ دوره پیشامشروطه (با تاکید بر آراء میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانی و میرزا حسین خان سپهسالار)20022310648710.48308/piaj.2025.240329.1701FAسعیدمحمدی تلف گردیمدرس و پژوهشگر دانشگاه جامع امام حسین(ع)مهدیامیدیمدرس و پژوهشگر دانشگاه جامع امام حسین(ع)Journal Article20250607Introduction: From the Saljuqid era to the Qajar period, the Mirror for Princes tradition was the principal arena for analysing state action in Iran. The advent of modernity, however, fractured its classical theoretical foundations. Focusing on the pre-Constitutional era, this article investigates the meaning of state-centrism in two late Mirror for Princes treatises— Monshaat of Qaem-Maqam and Tanzimat Sepahsalar—with the aim of explaining how each text responds to three intertwined crises: modernity, the collapse of the traditional order, and the upheaval of the political realm. The study shows their contribution to the transition from a king-centric to a state-centric model.<br /><br />Methods: The analytical framework is Thomas Spragens’ crisis–diagnosis–prescription model, which treats political theories as rational responses to concrete disorder and posits four steps in every political text: observing disorder, tracing its roots, outlining a desired order, and devising remedies. A comparative-historical reading was employed to situate data extracted from Qaem-Maqam’s and Sepahsalar’s works—as well as historians’ and commentators’ reports—within Spragens’ schema.<br /><br />Results and discussion: The comparison reveals that Qaem-Maqam, reacting to military defeats and the erosion of authority, re-defined the expediency of the state along three axes: (a) separating the ruler’s decisions from religious authority through the idea of an “independent monarchy”; (b) replacing personal loyalties with the emerging notion of “national interests”; and (c) accentuating the distinction between the institution of the state and the person of the monarch, evident in his letters and protests to the shah. Prescriptively, he deemed a standing army, fiscal reform, and a professionalised bureaucracy indispensable for the passage to a modern state. Several decades later, Sepahsalar advanced the next stage by proposing the Tanzimat Hasana. Inspired by Ottoman reforms, he outlined a “regulated monarchy” in which royal power is curbed through three mechanisms: (1) the creation of a nine-member Council of Ministers headed by a premier accountable to both the shah and the council; (2) the establishment of Provincial Reform Councils with the participation of fiscal officers and local notables to supervise taxation, security, and subjects’ rights; and (3) limiting provincial governors by transparent fiscal rules and mandatory accountability to the centre. Although both authors still presuppose the legitimacy of monarchy, they chart a two-step path from absolute kingship to a rule-of-law state: Qaem-Maqam stresses the conceptual separation of state from king and the creation of bargaining capacity within the old administrative structure, whereas Sepahsalar, through administrative legislation, institutionalises the division of functions and a bureaucratic hierarchy. Overall, late pre-Constitutional Mirror for Princes texts depart from the moralising tone of medieval advice literature and move toward a language of institutional and governmental planning.<br /><br />Conclusions: The findings indicate that the modern Mirror for Princes tradition successfully reinvented the mechanisms of the nascent state within its classical idiom and in continuity with the past while confronting the crises of modernity. Qaem-Maqam disentangled the nexus of kingship and state, and Sepahsalar, through the Tanzimat, laid the groundwork for a law-bound bureaucracy. Thus, the seeds of constitutionalism were sown in pre-Constitutional Mirror for Princes texts as a response to crises through the articulation of state-centrism.مقدمه و اهداف: سنت سیاستنامهنویسی، از دوره سلجوقی تا قاجار، مهمترین میدان واکاوی کنش دولت در ایران بوده است؛ با این همه، ورود مدرنیته گسلهایی در بنیانهای نظری آن پدید آورد. این مقاله با تمرکز بر دوره پیشامشروطه میکوشد مفهوم «دولتمداری» را در دو سیاستنامه متأخر -منشآت میرزا ابوالقاسم قائممقام فراهانی و تنظیمات حسنه میرزا حسینخان سپهسالار- واکاوی کند. هدف اصلی، تبیین چگونگی پاسخ این دو متن به بحرانهای سهگانه تجدد، فروپاشی نظم سنتی و واژگونی امر سیاسی، و نشان دادن سهم آنان در گذار از الگوی سلطنتمحور به الگوی دولتمحور است.<br /><br />روش و چهارچوب نظری: چارچوب تحلیلی پژوهش، الگوی «بحران–تشخیص–تجویز» توماس اسپریگنز است که نظریههای سیاسی را واکنشی عقلانی به نابسامانیهای عینی میداند و بر پایه این مدل، هر متن سیاسی بر چهار گام مشاهده بینظمی، ریشهیابی بحران، ترسیم نظم مطلوب و تدوین راهکارها استوار است. همچنین نوع روش تحلیل، بازخوانی تطبیقی-تاریخی بوده تا دادههای مستخرج از آثار قائممقام و سپهسالار، و گزارشهای مورخان و شارحان در چهارچوب الگوی اسپریگنز موردبررسی قرار گیرد.<br /><br />یافتهها: تحلیل تطبیقی نشان داد که قائممقام در پاسخ به بحران شکستهای نظامی و فرسایش اقتدار، مفهوم «مصلحت دولت» را حول سه محور بازتعریف کرد: الف. استقلال تصمیمات حاکم از اقتدار دینی، در قالب ایده «سلطنت مستقله»، ب. جایگزینی وفاداریهای شخصی با مقوله نوپای «منافع ملی»، ج. تمایز فزاینده میان نهاد دولت و شخص سلطان که در نامهها و اعتراضهای او به شاه مشهود است. در گام تجویزی، او تثبیت ارتش منظم، اصلاح مالیه و حرفهایسازی دیوان را برای گذار به دولت نو ضروری میدانست. سپهسالار، چند دهه بعد، مرحله بعدی این تحول را با طرح «تنظیمات حسنه» پیش برد. یافتهها نشان میدهد که وی با الهام از اصلاحات عثمانی، الگوی «سلطنت منتظم» را پیشنهاد کرد که در آن قدرت شاه از طریق سه سازوکار مهار میشود: نخست، تأسیس هیئتوزیران نُهگانه و صدارت پاسخگو به شاه و مجلس وزرا؛ دوم، تشکیل مجالس تنظیمات ولایات با مشارکت مستوفیان و امنای محلی برای نظارت بر مالیات، امنیت و حقوق رعیت؛ سوم، محدود کردن حکام ایالات از رهگذر قواعد شفاف مالی و الزام آنان به حسابدهی به مرکز. مقایسه دو متن نشان میدهد هرچند هر دو نویسنده همچنان مشروعیت سلطنت را مفروض میگیرند، اما مسیر گذار از سلطنت مطلقه به دولت قانونی را در دو پله ترسیم میکنند: قائممقام بر ضرورت تمایز مفهومی «دولت» از «شاه» و ایجاد ظرفیت چانهزنی دیوانی درون ساختار قدیم تأکید دارد، در حالیکه سپهسالار با تکیه بر قانونگذاری اداری، به نهادمندسازی تفکیک وظایف و سلسلهمراتب اداری میپردازد. در مجموع، سیاستنامههای متأخر پیشامشروطه از اخلاق نصیحتنامهای فاصله گرفته و به زبان برنامهریزی نهادی و دولتی نزدیک شده است.<br /><br />نتیجهگیری: برآیند پژوهش نشان میدهد که سنت سیاستنامهنویسی معاصر، توانست سازوکارهای دولت نو را درون زبان سنتی خود و در پیوند با گذشته در مواجهه با بحرانهای تجدد بازآفرینی کند. قائممقام حلقه اتصال میان سلطنت و دولت را تمایز بخشید و سپهسالار با تنظیمات، بوروکراسی قانونمند را برای ساخت دولت فراهم آورد؛ بدینسان، بذر مشروطه در خاک سیاستنامههای پیشامشروطه برای غلبه بر بحرانها دولتمداری افشانده شد. بدین گونه می توان قائم مقام فراهانی و میرزا حسین خان سپهسالار را از پیشگامان این تفکر در ایران پیشامشروطه محسوب نمود که در پی افکندن ریشه های دولت نو از درون سنت سیاست نامه نویسی بودند.https://piaj.sbu.ac.ir/article_106487_39e3d31794c079050f8f011648f05a35.pdf