ارزیابی میزان کاربست روش سناریونویسی در پژوهش های روابط بین الملل در ایران: بررسی روش شناختی مقالات علمی

علی اشرف نظری, فاطمه محروق, امیر عباسی خوشکار

چکیده


آینده ‏پژوهی به مثابه دانش اقدام و یک حوزه مستقل بین رشته ‏ای برخوردار از پشتوانه‏ های معرفت‏ شناختی و روش‏ شناختی است. با این حال،‌ هنوز در سطوح و لایه‏ های گوناگون اجتماعی و در عرصه مطالعات علوم اجتماعی به درستی فهم و درک نشده است و در پژوهش‏های روابط بین‌الملل کمتر آثاری در این زمینه به چشم می‏ خورد. هدف از پژوهش حاضر که یافته­های آن آمده، یافتن عوامل احتمالی کم ­توجهی به سناریونویسی به مثابه يكى از ابزارهاى نخستين و پركاربرد در آینده ­پژوهی در پژوهش ‏های روابط بین‌الملل در ایران است. بر این اساس، بررسی آینده‏شناسی، روش‏ شناسی و محتواشناسی مقالات پژوهشی تولید شده در حوزه آینده‌پژوهی با تکیه بر روش سناریونویسی در نشریات تخصصی علوم سیاسی و روابط بین­ الملل در بازه زمانی 1392-1388 با رویکرد تحلیل روند به صورت کمّی ـ آماری و با رویکردی انتقادی مورد ارزیابی قرار گرفته است.

یافته­ های پژوهش نشان می ­دهد بداعت و تازگی این حوزه مطالعاتی، باورهای نادرست و انتظار غیرعلمی از آینده ­پژوهی و روش­های مناسب کاربست آن، آشنایی اندک اساتید، دانشجویان و پژوهشگران روابط بین ­الملل با این حوزه مطالعاتی، زمان­بر بودن و هزینه مالی انجام چنین پژوهش ­هایی و در نهایت عدم انباشت دانش حاصل از یافته­ های آینده­ پژوهی عوامل احتمالی مؤثر در ضعف توجه به آینده­ پژوهی به طور عام و سناریونویسی به طور خاص است.


واژگان کلیدی


سناریونویسی، عدم قطعیت، روابط بین‌الملل، پژوهش‏های روابط بین‌الملل، آینده‌-پژوهی.

تمام متن:

PDF

منابع و مآخذ مقاله


الف)منابع فارسی:

بیشاب، پیتر؛ هاینز، اندی؛ کالینز، تری. (1388). وضعیت کنونی سناریونویسی؛ مرور اجمالی تکنیک‌ها، مترجم: مسعود منزوی، تهران: مرکز آینده‏پژوهی علوم و فن‌آوری دفاعی ـ مؤسسه آموزشی تحقیقاتی صنایع دفاعی.

تقوی، محمدعلی؛ ادیبی، مهسا. (1389). ضعف سنت نقد در پژوهش علوم سیاسی در ایران، پژوهشنامه علوم سیاسی، سال پنجم، شماره دوم، ص 27-7.

جوادی ارجمند، محمد جعفر. (1386). سند چشم‏انداز 1404 و سیاست خارجی ج.ا.ا در دستیابی به قدرت برتر منطقه‏ای، فصلنامه سیاست، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره 39، شماره 1، ص 90-67.

چهارسوقی، سیدکمال و دیگران .(1391). آینده‏پژوهی در حوزه انرژی و ارزیابی راهبردهای مدیریت انرژی کشور با استفاده از برنامه‏ریزی سناریو، بهبود مدیریت، شماره 4، پیاپی 18، ص 33-5.

حاجیانی، ابراهیم. (1390). معیارهای ارزیابی روش‏شناختی تکنیک‌های مطالعات آینده، فصلنامه راهبرد، سال بیستم، شماره 59، ص 105-77.

حسینی‌مقدم، محمد. (1390). کاربرد آینده‌پژوهی در علوم سیاسی با تکیه بر روش تحلیل لایه به لایه علت‌ها، رهیافت‌های سیاسی و بین‌المللی، 188-169.

خزایی، سعید. (1392). آینده‏پژوهی، تهران: مرکز آینده‏پژوهی علوم و فن‌آوری دفاعی ـ مؤسسه آموزشی تحقیقاتی صنایع دفاعی.

ساروخانی، باقر. (1375). روش تحقیق در علوم اجتماعی و فرهنگی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، جلد 1.

سیدامامی، کاووس. (1387). پارادوکس‏های آموزش روش‏شناسی علم سیاست در ایران؛ برخی راهکارهای عمل‏گرایانه، دانش سیاسی، شماره اول، ص 153-123.

سیدامامی، کاووس .(1389). جای خالی پژوهش‏های تجربی در علوم سیاسی ایران. پژوهشنامه علوم سیاسی، سال پنجم، شماره دوم، ص 156-155.

سیف‌زاده، حسین؛ ملکی سعیدآبادی، امید. (1390). سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، آینده-پژوهی مناسبات ایران و آمریکا با بهره‌گیری از ریاضیات جایگشتی، فصلنامه روابط خارجی، سال سوم، شماره اول، ص 243-209.

شارپ، بیل؛ وندرهیدن، کیس. (1388). سناریوها برای کسب موفقیت؛ تبدیل دراک به اقدام، تهران: مرکز آینده‏پژوهی علوم و فن‌آوری دفاعی ـ مؤسسه آموزشی تحقیقاتی صنایع دفاعی.

عیوضی، محمدرحیم. (1390). سیاست‌های کلی برنامه پنجم توسعه و الگوی امنیتی جمهوری اسلامی در منطقه خلیج‌فارس، فصلنامه راهبرد، سال بیستم، شماره 58، ص 386-367.

کرامت‌زاده، عبدالمجید و دیگران. (1387). بررسی تطبیقی و ترازیابی در نظام‌های آینده‌پژوهی شش کشور؛ پیشنهاد نظام مناسب برای آینده‌نگاری در ایران، تهران: مرکز آینده‏پژوهی علوم و فن‌آوری دفاعی، مؤسسه بنیان دانش‌پژوهان، گروه مطالعات فن‌آوری رصد.

لیندگرن، ماتس؛ باندهولد، هانس. (1386). طراحی سناریو؛ پیوند بین آینده و راهبرد. مترجم: عزیز تاتاری، تهران: مرکز آینده‏پژوهی علوم و فن‌آوری دفاعی ـ مؤسسه آموزشی تحقیقاتی صنایع دفاعی.

منزوی، مسعود. (1388). آینده‏پژوهی؛ مفاهیم، روش‏ها. تهران: مرکز آینده‏پژوهی علوم و فن‌آوری دفاعی ـ مؤسسه آموزشی تحقیقاتی صنایع دفاعی.

میتزنر، دانا؛ رگر، گایدو. (1388). سناریو و رویکردهای متفاوت آن، مترجم: مسعود منزوی، تهران: مرکز آینده‏پژوهی علوم و فن‌آوری دفاعی ـ مؤسسه آموزشی تحقیقاتی صنایع دفاعی.

میچیچ، پرو .(1387). آینده‌پژوهی و مدیریت آینده در سی ثانیه، مترجم: عباداله حیدری، تهران: وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، حوزه توسعه و کاربرد فن‌آوری ‌های پیشرفته، مرکز آینده-پژوهی و اطلاع‌رسانی.

نپوری‏زاده، بهنام. (1388). آینده‏پژوهی؛ مفاهیم، روش‏ها. تهران: مرکز آینده‏پژوهی علوم و فن‌آوری دفاعی ـ مؤسسه آموزشی تحقیقاتی صنایع دفاعی.

وندر هیدن، کیس. (1389). سناریوها؛ هنر گفتگوی راهبردی، مترجم: مسعود منزوی، تهران: مرکز آینده‏پژوهی علوم و فن‌آوری دفاعی ـ مؤسسه آموزشی تحقیقاتی صنایع دفاعی.

ب)منابع انگلیسی:

B. Neuman, I. & F. Overland, E. (2004). IR & Policy planning: The Method of Perspectivist Scenario Building, International Studies Perspectives, 5, 258-277.

Bell, W. (1997). Foundations of Future Studies: Human Science for a New Era. Vol. I, New Brunswick: Transactions Publishers.

Burt, G. & van der Heijden, K. (2008). Towards a Framework to Understand Purpose in Future Studies: The Role of Appreciative System, Technological Forecasting & Social Change, 75, 1109–1127.

Glenn, J. (1994). Introduction to the Futures Research Methodology Series. AC/UNU Millennium Project, 1-45.

Marien, M. (2002). Futures Studies in 21st Century: a reality - based View, Future Survey, 34, 261-281. Retrieved from: www. Elsevier.com/locate/future.

The Futures Group. (1994). Scenarios, AC/UNU Millennium Project, 1-22.


ارجاعات

  • در حال حاضر ارجاعی نیست.