بازخوانی گنجینه تفسیری بیگانه هراسی در گفتارها و نوشتارهای محمدرضاشاه (با تأکید بر منزلت روانشناختي انگلیس در عرصه سیاسی اجتماعی ایران)

مهدی نجف زاده, مهدی خوش رفتار

چکیده


پژوهش حاضر با رویکرد روان‌شناسي گفتمان و مبتنی بر تحليل روايي به واکاوی نقش انگلیس در بروز بیگانه‌هراسی و ساخت ذهنی و نگرش شاه نسبت به اقدامات این کشور پرداخته است. يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد؛ محمدرضاشاه با شناخت موقعیت خویش به عنوان پادشاه ایران، به شیوه اغلب ایرانیان، محیط سیاسی را به شکلی اغراق‌گونه، سرشار از بیم و هراس ترسیم می‌کرد. نقطه آغاز بیگانه‌هراسی او با سرنگونی پدرش به دست متفقین بود. لفاظی‌های فزاینده سیاستمداران انگليس در توجيه ظهور و سقوط رضاشاه، تصويري اغراق‌گونه از انگلیس در ذهن و زبان محمدرضاشاه پهلوي ايجاد كرد؛ به نحوي كه وي سياست‌هاي اين كشور را نقطه عزیمت بسیاری از رخدادهای داخلی، منطقه‌ای و بین‌المللی مي‌دانست. این موقعیت و منزلت ویژه انگلیس سبب رفتارهای دوگانه در نزد محمدرضاشاه شد. از یک سو، او در مواجهه با محيط پيراموني به دنبال کسب حمایت انگلیس بود اما از سوي ديگر، از فعالیت‌های این کشور در عرصه اجتماعي­ـ­سياسي ايران به شدت می‌هراسید. بافت فرهنگ سیاسی و اجتماعی جامعه ایرانی و همچنين ساخت زبان فارسی موجب شکل‌بندی و تقویت بیگانه‌هراسی با محوريت انگليس در گفتارهای رتوریک محمدرضاشاه پهلوی در طی دوره سی و هفت ساله پادشاهی وی شد. بخشی از تصمیمات سیاسی مهم وی را باید متأثر از همین عنصر دانست.

 


واژگان کلیدی


گنجینه تفسیری- بیگانه‌هراسی- محمدرضاشاه پهلوی- ایران و انگلیس-فهم روان‌شناختی- توهم توطئه-روایت روتریک

تمام متن:

PDF

منابع و مآخذ مقاله


الف)منابع فارسی

آباديان، حسين. (1389). اثر بيگانه‌ترسي: علل اجتماعي و رواني سقوط شاه، چشم‌انداز ايران، شماره 61، اردیبهشت و خرداد: 26-22.

آبراهامیان، یرواند. (1390). تاریخ ایران نوین. ترجمه: شهریار خواجیان. بی‌جا، بی‌نا.

ابتهاج، ابوالحسن. (1371)، خاطرات ابوالحسن ابتهاج، تهران: انتشارات علمی.

اديب‌زاده، مجيد. (1388). زبان گفتمان و سياست خارجي، تهران: نشر اختران.

اسماعيلي، حميدرضا. (1388). فرهنگ سياسي هيأت حاكمه دوره پهلوي دوم، فصلنامه مطالعات تاريخي، شماره 26، پاييز: 65-27.

اشرف، احمد. (1374). توهم توطئه، گفتگو، شماره 46: 8-7.

افراسیابی، بهرام. (1364). ایران و تاریخ، تهران: نشر زرین.

امانت، عباس. (1383). قبله عالم، ترجمه: حسن کامشاد، تهران: نشر کارنامه.

بشیریه، حسین. (1381). دیباچه‌ای بر جامعه‌شناسی سیاسی دوره جمهوری اسلامی، تهران: نگاه معاصر.

بیمن، ویلیام. (1388). زبان، منزلت و قدرت در ایران، ترجمه: رضا مقدم‌کیا، تهران: نشر نی.

پارسونز، سر آنتونی. (1363). غرور و سقوط، ترجمه: منوچهر راستین، تهران: انتشارات هفته.

پهلوی، محمدرضا. (1340). مأموریت برای وطنم، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

. (1345). انقلاب سفید، کتابخانه پهلوی.

. (بی‌تا). به سوی تمدن بزرگ، تهران: کتابخانه پهلوی.

. (بی‌تا). نشریه فرهنگی پهلوی، بی‌جا.

. (1371). پاسخ به تاریخ، ترجمه: شهریار ماکان، تهران: انتشارات شهر آب.

تاجیک، محمدرضا. (1377). متن، وانموده و تحلیل گفتمان، فصلنامه سیاسی اجتماعی گفتمان، شماره 1.

زونیس، ماروین. (1370). شکست شاهانه، ترجمه: عباس مخبر، تهران: طرح نو.

. (1387). روان‌شناسی نخبگان سیاسی ایران، ترجمه: پرویز صالحی، سلیمان امین‌زاده و زهرا لبادی، تهران: نشر چاپخش.

سالیوان، ویلیام. (بی‌تا). مأموریت در ایران؛ خاطرات دو سفیر، ترجمه: محمود طلوعی، تهران: نشر علم.

صادقي، شمس‌الدين. (1388). درآمدی بر علل بیگانه‌هراسی و بیگانه‌ستیزی در فرهنگ سیاسی ایران معاصر، پژوهشنامه علوم سیاسی، سال چهارم، پاییز شماره 4 (پیاپی 16): 174 -147.

صادقي فسايي، سهيلا، روزخوش، محمد. (1392). نكاتي تحليلي و روش‌شناختي درباره تحليل گفتمان. مجله مطالعات اجتماعي ايران، دوره هفتم، شماره چهار: 29-4.

طارمی، کامران. (بی‌تا). تحلیلی بر سیاست‌های امنیت ملی ایران در قبال منطقه خاورمیانه در دوران حکومت محمدرضا پهلوی 1979- 1962، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی.

طاهري، سيدمهدي. (1389). روان‌شناسی سیاسی شخصیت محمد‌رضا پهلوی با تکیه بر نظریه کارن هورنای، جستارهاي سياسي معاصر، دوره 1، شماره 2، زمستان: 85-65.

علم، اسداله. (1371). گفتگوی من با شاه، دو جلد، ترجمه: مترجمان طرح نو، تهران: طرح نو.

. (1372). یادداشت‌های علم، دو جلد، تهران: نشر کتابسرا.

غنی، سیروس. (1385). ایران برآمدن رضاخان برافتادن قاجار و نقش انگلیسی‌ها، ترجمه: حسن کامشاد، تهران: نیلوفر.

فرزانه‌پور، حسین، زنگنه، پیمان. (1388). مقایسه رفتاری سیاست خارجی ایران: گفتمان آرمان‌گرای ارزش‌محور و گفتمان ایدئولوژیک ارزش‌محور عمل‌گرا، پژوهشنامه علوم سیاسی، سال چهارم، شماره دوم: 157- 119.

فولر، گراهام. (1377). قبله عالم، ژئوپولتیک ایران، ترجمه: عباس مخبر، تهران: نشر مرکز.

قیصری، نوراله. (1385). گفتمان سیاسی حضرت امام خمینی و گفتمان‌های رقیب، پژوهشنامه متین، فصلنامه پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، سال هشتم، شماره 30.

کاتوزیان، محمدعلی. (1381). تضاد دولت و ملت نظریه تاریخ و سیاست در ایران، ترجمه: علی‌رضا طیب، تهران: نشر نی.

. (1388). اقتصاد سیاسی ایران، ترجمه: محمدرضا نفیسی و کامبیز عزیزی، تهران: مرکز.

مصور رحمانی، غلامرضا. (1363). خاطرات سیاسی، تهران: انتشارات رواق.

موللي، كرامت. (1386). مباني روان‌كاوي فرويد ـ لكان، تهران: نشر ني.

میلانی، عباس. (1392). نگاهی به شاه، بی‌جا، بی‌نا.

نجف‌زاده، مهدي. (1393). بازتاب منازعه هويتي در ابزارهاي فرهنگي، پژوهشنامه علوم سياسي، سال نهم، شماره 2، بهار: 235-209.

هوشنگ مهدوی، عبدالرضا. (1374). تاریخ روابط خارجی ایران در دوره پهلوی، تهران: البرز.

هويدا، فريدون. (1373). سقوط شاه، تهران: نشر اطلاعات.

یورگنسن، ماریان، فیلیپس، لوئیز. (1389). نظریه و روش در تحلیل گفتمان، ترجمه: هادی جلیلی، تهران: نشر نی.

متون‌مورد بررسي

پهلوی، محمدرضا. (بی‌تا)، مجموعه تألیفات، نطق‌ها، پیام‌ها، مصاحبه‌ها و بیانات اعلیحضرت همایونی محمدرضاشاه پهلوی آریامهر شاهنشاه ایران، [10ج]، ج 1.

(بی‌تا)، مجموعه تألیفات، نطق‌ها، پیام‌ها، مصاحبه‌ها و بیانات اعلیحضرت همایونی محمدرضاشاه پهلوی آریامهر شاهنشاه ایران، [10ج]، ج 2.

(بی‌تا)، مجموعه تألیفات، نطق‌ها، پیام‌ها، مصاحبه‌ها و بیانات اعلیحضرت همایونی محمدرضاشاه پهلوی آریامهر شاهنشاه ایران، [10ج]، ج 3.

(بی‌تا)، مجموعه تألیفات، نطق‌ها، پیام‌ها، مصاحبه‌ها و بیانات اعلیحضرت همایونی محمدرضاشاه پهلوی آریامهر شاهنشاه ایران، [10ج]، ج 4.

(بی‌تا)، مجموعه تألیفات، نطق‌ها، پیام‌ها، مصاحبه‌ها و بیانات اعلیحضرت همایونی محمدرضاشاه پهلوی آریامهر شاهنشاه ایران، [10ج]، ج 5.

(بی‌تا)، مجموعه تألیفات، نطق‌ها، پیام‌ها، مصاحبه‌ها و بیانات اعلیحضرت همایونی محمدرضاشاه پهلوی آریامهر شاهنشاه ایران، [10ج]، ج 6.

(بی‌تا)، مجموعه تألیفات، نطق‌ها، پیام‌ها، مصاحبه‌ها و بیانات اعلیحضرت همایونیمحمدرضاشاه پهلوی آریامهر شاهنشاه ایران، [10ج]، ج 7.

(بی‌تا)، مجموعه تألیفات، نطق‌ها، پیام‌ها، مصاحبه‌ها و بیانات اعلیحضرت همایونی محمدرضاشاه پهلوی آریامهر شاهنشاه ایران، [10ج]، ج 8.

(بی‌تا) مجموعه تألیفات، نطق‌ها، پیام‌ها، مصاحبه‌ها و بیانات اعلیحضرت همایونی محمدرضاشاه پهلوی آریامهر شاهنشاه ایران، [10ج]، ج 9.

(بی‌تا)، مجموعه تألیفات، نطق‌ها، پیام‌ها، مصاحبه‌ها و بیانات اعلیحضرت همایونی محمدرضاشاه پهلوی آریامهر شاهنشاه ایران، [10ج]، ج 10.

ب)منابع انگلیسی

Baker, P. and S. Ellece. (2011). Key Terms in Discourse Analysis, London and New York: Continuum International Publishing Group.

Johnstone, B. (2002). Discourse Analysis: Introducing Linguistics. Malden, Massachusetts: Blackwell Publishing.

Potter, J. & Wetherell. M. (1987). Discourse and Social Psychology: Beyond Attitudes and Behaviors, London: Sage Publications.

Wetherell, M. (1998). Positioning and interpretative repertoires: Conversation analysis and post- structuralism in dialogue. Discourse and Society, 9(3), pp. 387–412.


ارجاعات

  • در حال حاضر ارجاعی نیست.