palette
آینده‌پژوهی (الگوی امتداد حال) و کاربست نظریه‌های روابط بین‌الملل
سیدرضا موسوی نیا

چکیده

این مقاله در پی امکان و نحوه کاربست نظریه‌های روابط بین‌الملل در روند آینده‌پژوهی است. برخی از آینده‌پژوهان به ­واسطه­ ی ابتنای آینده‌پژوهی بر تصورات و نگرش چرخشی به تاریخ، آینده‌پژوهی را روشی تفسیری می‌دانند و معتقدند که استفاده از چارچوب نظری و یا مفهومی (به‌عنوان ابزار تحلیل و تبیین) در مطالعات تفسیری غیرممکن است. در مقابل، برخی استدلال می‌کنند که روند آینده‌پژوهی فقط مبتنی بر تصویر و تصورات نیست، بلکه می‌تواند مبتنی بر شواهد تجربی (فکت‌ها) باشد؛ پس می‌توان از نظریه به‌عنوان ابزار تبیین و تحلیل بهره برد. در این مقاله قصد داریم دیدگاه سومی را مطرح ‌کنیم و با تقسیم روند آینده‌پژوهی به دو مرحله­ ی اکتشافی و هنجاری، نشان ‌دهیم استفاده از چارچوب نظری در مرحله ­ی اکتشافی، ممکن اما محدودیت‌زاست، ولی بهره‌مندی از نظریه‌ در مرحله­ ی هنجاری برای آینده‌سازی راه‌گشاست. نتایج این مقاله نشان می‌دهد که آینده‌پژوهی مبتنی بر دو مرحله ­ی اکتشافی و هنجاری است. در مرحله­ ی نخست، آینده‌های محتمل طی فرآیندی با راهبرد استقرایی کشف می‌شوند. محصورکردن این مرحله به چارچوب نظری، محدودیت هستی‌شناسی ایجاد می‌کند؛ اما در مرحله ­ی هنجاری می‌توان در مرحله­ ی سناریو‌سازی و تجویز از یک یا چند نظریه ­ی به­ خصوص پیش‌بینی نظریه‌ها بهره ­مند شد. این مقاله کاربست نظریه‌های روابط بین‌الملل در آینده­ پژوهی را با ذکر مثالی از «آینده­ ی روابط ایران و اتحادیه ­ی اروپا پس از خروج آمریکا از برجام تا سال 2021» نشان می‌دهد. روش پژوهش توضیحی-تبیینی است.

واژگان کلیدی
آینده پژوهی، ایران، اتحادیه اروپا، برجام، مرحله ی اکتشافی، مرحله ی هنجاری.

منابع و مآخذ مقاله

الف) منابع فارسی

والتز، کنت. (1386). اندیشه‌ی واقع‌گرایی و نوواقع‌گرایی، در مجموعه مقالات نوواقع‌گرایی، نظریه انتقادی و مکتب برسازی، ترجمه‌ی علیرضا طیب، تهران: دفتر مطالعات سیاسی بین‌الملل وزارت امور خارجه.

بایلیس، جان و استیو، اسمیت. (1383). جهانی شدن سیاسی: روابط بین‌الملل در عصر نوین، ترجمه‌ی ابوالقاسم راه‌چمنی و دیگران، تهران: مؤسسه‌ی ابرار معاصر.

مشیرزاده، حمیرا. (1384). تحول در نظریه‌های روابط بین‌الملل، تهران: انتشارات سمت.

سلیمی، حسین. (1384). نظریه‌های گوناگون در مورد جهانی شدن، تهران: انتشارات سمت.

رورتی، ریچارد. (1385). همبستگی، در مجموعه مقالات نظریه هنجارگذار و روابط بین‌الملل، ترجمه‌ی لیلا سازگار، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه.

بزرگی، وحید. (1382). دیدگاه‌های جدید در روابط بین‌الملل، تهران: نشر نی.

دوئرتی، جیمز و فالتزگراف، رابرت. (1374). نظریه‌های متعارض در روابط بین‌الملل، ترجمه‌ی وحید بزرگی و علیرضا طیب، تهران: نشر قومس.

برچیل، اسکات و لینکلیتر، اندرو. (1395). نظریه‌های روابط بین‌الملل، ترجمه‌ی سیدحسن میرفخرایی، تهران: انتشارات دانشگاه علامه‌طباطبائی.

لینکلیتر، اندرو. (1395). مارکسیسم، در مجموعه مقالات نظریه‌های روابط بین‌الملل، ترجمه‌ی سیدحسن میرفخرایی، تهران: انتشارات دانشگاه علامه‌طباطبائی.

چرنوف، فرد. (1388). نظریه و زبرنظریه در روابط بین‌الملل، ترجمه‌ی علیرضا طیب، تهران: نشر نی.

لیام، فهی و راندال، رابرت. (1390). آموختن از آینده، سناریوهای آینده‌نگاری رقابتی، تهران: مرکز آینده‌پژوهی علوم فناوری.

لیندرگرن، ماتس و باندهولد، هانس. (بی‌تا). طراحی سناریو، پیوند میان آینده و راهبرد، ترجمه‌ی عبدالعزیز تاتار، تهران: مرکز آینده‌پژوهی علوم فناوری.

شوارتز، پیتر. (1388). روندهای آینده جهان 2015، تهران: مرکز آینده‌پژوهی علوم فناوری.

ب) منابع انگلیسی

Waltz, Kenneth. (2000). Structural Realism after Cold War, International Security, (25) 1.

Taliaferro, Jeffrey. (2000). Security Seeking under Anarchy, International Security, (25) 3.

Snyder, Jack. (2001). The Perilous Path to the Democratic Peace, International Security, available at: www.allanoble.com.

Sweeney, John and Sardar. (2016). The Three Tomorrows of Post normal Times, Future 75, available at: www.elsevier.com / locate/ future. 2018.10.04

Slaughter, Richard. (2005). Glossary of Futures Term, Foresight International, Brisbard, Also see: Knowledge of Future Studies.

Lindgren, Mats and Bandhold, Hans. (2003). Scenario Planning, The link between Future and Strategy, Palgrave, maemillan.

Bruke, Terry, Slaughter, Richard, Volos, Joseph. (2004). Long Term Housing Futures for Australia: Using Foresight to Explore Alternative Vision and Choices, Australian Housing and Urban Research Institute.

Fahey, Lain and Randall, Robert M. (1998). Learning From the Future, Chichester, Newyork.

Soheil, Inayatollah. (2007). Questioning the Future, Tamkang University, Tiran.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.