palette
نسبت سازوکارهای حکمرانی قجری و مقاومت های عمومی عدالت خواهانه

چکیده

بررسی تاریخ شکل­ گیری مقاومت ­های عدالت­ خواهانه در دوران مشروطه ­خواهی و پس از آن می­ تواند در درک این مسئله مفید و حیاتی باشد که چگونه نخستین مقاومت­ های عمومی در عصر قاجار، برچسب شورش خوردند و صبغه ­ی امنیتی به خود گرفتند. هدف عملیاتی پژوهش، درک تغییر رژیم ­های حقیقت و نیز کردارهای حکمرانی قجری است تا نحوه­ ی شکل­ گیری مقاومت ­ها و سپس امنیتی ­شدن آن­ها را دریابیم. لذا پرسش اصلی این است که مقاومت­ های­ عدالت ­خواهانه در برابر کدام کردارهای حکمرانی (اعم از تکنیک ­ها و دانش ­ها) ایجاد شده و صبغه ­ی امنیتی یافتند؟ به نظر می ­رسد بزنگاه اصلی شکل­ گیری مقاومت ­های عمومی، دفاتر دیوانی و محاکم قضایی بوده است. دفاتر دیوانی با محوریت استخدام چاکران لایق، به­ تعویق­ انداختن تصمیمات و تیول­داری کار می ­کرد و در محاکم نیز بلاگردانی و تعذیب خاطی، محور اصلی کارها بود. مهم ­ترین دستاورد این پژوهش استخراج عناصر «نمودار سلطانی» است. کارکرد اصلی این نمودار، ستاندن همه ­چیز در قبال هبه ­ی محدود و آیینیِ امتیازات و منافع است. شیوه­ ی کار تبارشناختی میشل فوکو در این پژوهش مورد استفاده قرار گرفته است.

واژگان کلیدی
حکمرانی در عصر قاجار، مقاومت، عدالت خواهی، تبارشناسی، نمودار سلطانی.

منابع و مآخذ مقاله

الف) منابع فارسی

آدمیت، فریدون و ناطق، هما. (1356). افکار اجتماعی و سیاسی و اقتصادی در آثار منتشر نشده‌ی دوران قاجار، تهران: آگاه.

آجودانی، ماشاالله. (1385). اجتماعیون عامیون، نشریه سیاسی اقتصادی، شماره 227-230، ص‌ص. 280 -201.

آدمیت، فریدون. (1358). فکر دموکراسی اجتماعی در نهضت مشروطیت ایران، تهران: پیام.

آدمیت، فریدون. (1370). مجلس اول و بحران آزادی، تهران: روشنگران.

اعتمادالسلطنه، محمدحسن خان. (1350). روزنامه‌ی خاطرات اعتمادالسلطنه، به کوشش ایرج افشار، تهران: امیرکبیر.

اعتمادالسلطنه، محمدحسن‌خان. (1357). صدرالتواريخ، به كوشش محمد مشيري، تهران: روزبهان.

اعظام قدسی، حسن. (1342). کتاب خاطرات من یا روشن شدن تاریخ صد ساله، تهران: حیدری.

امانت، عباس. (1383). قبله عالم، ترجمه حسن کامشاد، تهران: کارنامه.

برزگر، علی. (1380). جای قانون در جنبش مدنی ایران، اطلاعات سياسی-اقتصادی، خرداد و تير 1380، شماره 165 و 166، ص. 24-35.

بروگش، هینریش. (1367). سفری به دربار سلطان صاحبقران 1861-1859، ترجمه‌ی محمدحسین کردبچه، تهران: اطلاعات.

بی‌نام. (1334). مذاکرات مجلس در دوره‌ی اول تقنینیه‌ی مجلس شورای ملی، تهران: انتشارات ابن سینا.

پولاک، یاکوب ادوارد. (1368). سفرنامه‌ی پولاک، ترجمه‌ی کیکاووس جهانداری، تهران: خوارزمی.

تبریزی، علی اکبر. (1390). کشف المراد من المشروطه و الاستبداد، در رسایل مشروطیت، ج 1، به کوشش غلامحسین زرگری نژاد، تهران: موسسه تحقیقات و علوم انسانی.

حقدار، علی اصغر. (1383). مجلس اول و نهادهای مشروطیت، تهران: نامک.

دروویل، گاسپار. (1389). سفرنامه‌ی دروویل، ترجمه‌ی جواد محبی، قم: نیلوفرانه.

دلوز، ژیل. (1394). فوکو، ترجمه‌ی نیکو سرخوش و افشین جهاندیده، تهران: نی.

رستمووا، سولماز. (1985). مطبوعات کمونیستی ایران در مهاجرت، آذربایجان: نشریه‌ی روزنامه آذربایجان.

رسول‌زاده، محمدامین. (1377). گزارش‌هایی از انقلاب مشروطیت ایران، ترجمه‌ی رحیم رئیس‌نیا، تهران: شیرازه.

روستایی، محسن. (1387). آخرین فرمان ناصرالدین‌شاه قاجار(در حذف مالیات قصاب و خباز)، کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، خرداد 1387، ص‌ص. 107-102.

ژوکوفسکي، والنـتين. (1382). اشـعار عـاميانه ايـران (در عـصر قـاجاری)، تـرجـمه‌ی مـيرباقر مظفرزاده، تصحيح و توضيح: عبدالحسين نوايـي، تهران: انـتشارات اسـاطير.

سالور، قهرمان‌میرزا (عین‌السلطنه). (1374). روزنامه خاطرات عين السـلطنه، به كوشش: ايرج افشار و مسعود سالور، ج اول، تهران: اساطير.

سپهر، عبدالحسین‌خان. (1368). یادداشت‌های ملک المورخین و مرآت‌الوقایع مظفری، به کوشش دکتر عبدالحسین نوایی، تهران: زرین.

سرنا، کارلا. (1363). مردم و دیدنی‌های ایران، ترجمه‌ی غلامرضا سمیعی، تهران: نشر نو.

سیف، احمد. (1373). اقتصاد ایران در قرن نوزدهم، تهران: چشمه.

شاکری، خسرو. (1384). پیشینه‌ی اقتصادی-اجتماعی جنبش مشروطیت و انکشاف سوسیال دموکراسی در آن عهد، تهران: اختران.

شریف کاشانی، محمدمهدی. (1362). واقعات اتفاقیه در روزگار، به کوشش منصوره اتحادیه و سیروس سعدوندیان، تهران: تاریخ ایران.

عاقلی، باقر. (1369). داور و عدلیه، تهران: علمی.

فلور، ویلم. (1388). نظام قضایی عصر قاجار و پهلوی، ترجمه‌ی حسن زندیه، قم: پژوهشگاه حوز‌ه و دانشگاه.

فمی تفرشی، مرتضی. (1362). نظم و نظمیه در دوران قاجار، تهران: یساولی (فرهنگسرا).

فوکو، میشل. (1389 الف). تئاتر فلسفه، ترجمه‌ی نیکو سرخوش و افشین جهاندیده، تهران: نی.

فوکو، میشل. (1389 ب). زیست‌سیاست، ترجمه‌ی رضا نجف‌زاده، تهران: نی.

فوکو، میشل (1392) مراقبت و تنبیه، ترجمه‌ی نیکو سرخوش و افشین جهاندیده، تهران: نی.

فوکو، میشل. (1395). سیاست، خِرد و چند گفتگوی دیگر، ویراسته‌ی لاورنس د. کریتسمن، ترجمه‌ی محمدرضا اخلاقی-منش، تهران: جامی.

فوکو، میشل. (1396). اراده به دانستن، ترجمه‌ی نیکو سرخوش و افشین جهاندیده، تهران: نی.

قاسمی، فرید. (1372). راهنمای مطبوعات ایران، 1253 ق./ 1215 تا 1304 شمسی، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی (مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها).

کرزن، جرج ناتانیل. (1373). ایران و قضیه‌ی ایران، ترجمه‌ی غلامعلی وحید مازندرانی، ج 1، تهران: علمی و فرهنگی.

کرمانی، ناظم‌الاسلام. (1384). تاریخ بیداری ایرانیان یا تاریخ مشروح و حقیقی مشروطیت ایران، تهران: امیرکبیر.

کهن، گوئل. (1360). تاریخ سانسور در مطبوعات ایران، ج 1، تهران: آگاه.

مجدالاسلام کرمانی، احمد. (1347). تاریخ انقلاب مشروطیت ایران، جلد اول: سفرنامه کلات، مقدمه و تحشیه از محمود خلیل پوراصفهان: دانشگاه اصفهان.

محیط مافی، هاشم. (1363). مقدمات مشروطیت، به کوشش مجید تفرشی و جواد جان‌فدا، تهران: علمی.

مستوفی، عبدالله. (1371). شرح زندگانی من یا تاریخ اداری و اجتماعی دوره‌ی قاجاریه، تهران: زوار.

مشایخی، عادل. (1395). تبارشناسی خاکستری است، تهران: ناهید.

معزی، فاطمه. (1378). شب‌نامه‌ها و اعلامیه‌های مشروطیت/تاریخ معاصر ایران، 3 (10).

ملائی توانی، غلامرضا و آتشگران، مسعود. (1394). تأملی در چیستی عدالت خانه و روند تحول مفهومی آن، تاریخ اسلام و ایران، 25 (27)، ص‌ص. 177-197.

ملکم، سِر جان. (1383). تاریخ ایران، ترجمه‌ی میرزا اسماعیل حیرت، تهران: سنایی.

مورخ‌الدوله، محمد تقی. (1353). ناسخ‌التواریخ، به تصییح محمدباقر بهبودی، تهران: اسلامیه.

ناطق، هما. (1358). مصیبت وبا و بلای حکومت، تهران: گستره.

نجفی مرندی، شیخ ابوالحسن. (1390). دلایل براهین‌الفرقان فی بطلان قوانین نواسخ محکمات القرآن، در رسائل مشروطیت، جلد 1، به کوشش غلامحسین زرگری‌نژاد، تهران: مؤسسه تحقیقات و توسعه علوم انسانی.

نجم‌آبادی، افسانه. (1995). حکایت دختران قوچان؛ از یادرفته‌های انقلاب مشروطه، سوئد: باران.

یزدانی، سهراب. (1391). درباره فرقه اجتماعیون عامیون ایران، فصلنامه تاریخ، 1 (1)، ص‌ص. 161-151.

یکتایی، مجید. (1352). تاریخ دارایی ایران، تهران: دهخدا.

ب) منابع انگلیسی

Foucault, Michel. (1997). power (The Essential Works of Foucault, 1954-1984, Vol. 3). Edited by James D. Faubion, Translated by Robert Hurley and others, New York: The New Press.

Foucault, Michel. (1972). The Archealogy of Knowledge, trans. A. sheridan, London: tavistock.

ج) اسناد فارسی

ادارة اسناد و تاریخ دیپلماسی وزارت امور خارجه: سند شماره 3801.

سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران (ساکما): کد و شماره‌ی تنظیم 296001568، محل در آرشیو: 838 آ 3 آزا.

سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی: اسناد شماره‌ی 59755، 60316، 61578، 61615، 61629، 61578؛ 59568.

کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی (کمام): کارتن 138، پوشه‌ی 6، نامه‌ی 20؛ کارتن 88، پوشه‌ی 23. ص 401.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.