palette
نقش روشنفکران ایرانی در ساخت دولت رضا شاه
مجید استوار

چکیده
پس از شکل‌گیری نظام مشروطه در ایران، اوضاع سیاسی و اجتماعی ایران آباد نشد و کشور در چرخه‌ای از هرج‌ومرج و آشفتگی فرو رفت. ناکامی‌های نهضت مشروطه در ایجاد حکومت متجدد، متمرکز و قانون­مند و دخالت قدرت‌های بزرگ روس و انگلیس در امور داخلی ایران، روشنفکران و نخبگان ایرانی را بر آن داشت تا ایرانِ جدید را بر مبنای تجدد با تأکید بر نوسازی بنا کنند. ازاین‌رو، به‌منظور تضمین استقلال و تمامیت ارضی و ایجاد وحدت ملی ایران، به ساخت دولت مقتدر اهتمام کردند و با حمایت از رضاشاه، زمینه‌های شکل‌گیری دولت مدرن را فراهم آوردند. ازآن­جاکه درک ساخت دولت مدرن در ایران منوط به مطالعه تاریخ سیاسی، اقتصادی و اجتماعی کشور است، بخشی از مقاله به شیوه توصیفی و تاریخی مورد بررسی قرار خواهد گرفت. روش‌شناسی مقاله نیز در چارچوب جامعه‌شناسی تاریخی قرار دارد. در این مقاله، نقش ذهنیت روشنفکران در ساخت دولت متمرکز از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. بنابراین، ساختمان ذهنی روشنفکران ایرانی تحت تأثیر دستگاه فکری تجدد از یک­سو و میدان سیاسی و اجتماعی پس از نهضت مشروطه از سوی دیگر، در ساخت دولت مدرن پهلوی نقشی بی‌بدیل داشت.
واژگان کلیدی
روشنفکران ايراني، رضاشاه، دولت مدرن، تجدد، نوسازي.

منابع و مآخذ مقاله

آبراهاميان، یرواند. (1389). تاریخ ایران مدرن، ترجمه محمدابراهیم فتاحی ولیانی، چاپ دوم، تهران: نشر نی.

آشوری، داریوش. (1376). ما و مدرنيت، چاپ اول، تهران: صراط.

اتابكي، تورج. (1387). تجدد آمرانه: جامعه و دولت در عصر رضاشاه، چاپ دوم، تهران: ققنوس.

اتابكي، تورج. (1389). ايران و جنگ جهاني اول، ترجمه حسن افشار، چاپ اول، تهران: ماهي.

افشار، محمود. (1304). آينده، صفحات 6-4.

انتخابي، نادر. (1390). ناسيوناليسم و تجدد در ايران و تركيه، چاپ اول، تهران: نگاره آفتاب.

اديب زاده، مجيد. (1392). خیزش‌های عقلاني شدن در طلوع ايران مدرن، چاپ اول، تهران: نشر ققنوس.

بشیریه، حسین. (1387). موانع توسعه سیاسی در ایران، چاپ ششم، تهران: گام نو.

بشیریه، حسین. (1383). عقل در سياست: سی‌وپنج گفتار در فلسفه، جامعه‌شناسی و توسعه سياسي، چاپ اول، تهران: نگاه معاصر.

بروجردي، مهرزاد. (1387). پیروزی‌ها و رنج‌های نوسازي مستبدانه در ايران در رضاشاه و شکل‌گیری ايران نوين، استفاني كرونين، ترجمه مرتضي ثاقب فر، چاپ دوم، تهران: جامي.

بهار، محمدتقی (ملك الشعراء بهار). (1357). تاريخ مختصر احزاب سياسي ايران، جلد اول: انقراض قاجاريه، چاپ سوم، تهران: شركت سهامي کتاب‌های جيبي با همكاري انتشارات اميركبير.

تقي‌زاده، حسن. (1920). كاوه، سال پنجم، شماره 1 و 2، شماره مسلسل 36.

سياسي، علی‌اکبر. (1387). گزارش يك زندگي، چاپ دوم، تهران: اختران.

داور، علی‌اکبر. (1305). بحران، آينده، صفحات: 9-8

داوری اردکانی، رضا. (1383). ما و راه دشوار تجدد، چاپ اول، تهران: ساقی.

ریتزر، جورج. (1386). نظریه جامعه‌شناسی در دوران معاصر، ترجمۀ محسن ثلاثی، چاپ دوازدهم، تهران: علمی.

زرگر، علی‌اصغر. (1372). تاريخ روابط سياسي ايران و انگليس در دوره رضاشاه، ترجمه كاوه بيات، چاپ اول، تهران: معين.

فروغي، محمدعلی. (1389). سیاست‌نامۀ ذکاء الملک: مقاله‌ها، نامه‌ها و سخنرانی‌های سیاسی، به اهتمام ایرج افشار و هرمز همایون پور، چاپ اول، تهران: کتاب روشن.

فوران، جان. (1383). مقاومت شکننده: تاریخ تحولات اجتماعی ایران از سال 1500 میلادی تا انقلاب، ترجمه احمد تدین، چاپ پنجم، تهران: موسسه خدمات فرهنگی رسا.

عاقلي، باقر. (1369). داور و عدليه، چاپ اول، تهران: علمي.

کاتم، ریچارد. (1371). ناسیونالیسم در ایران، ترجمۀ احمد تدین، چاپ اول، تهران: کویر.

کاتوزیان، محمدعلی (همایون). (1384 الف). اقتصاد سیاسی ایران: از مشروطیت تا پایان سلسله پهلوی، ترجمه محمدرضا نفیسی و کامبیز عزیزی، چاپ یازدهم، تهران: مرکز.

کاتوزیان، محمدعلی (همایون). (1384 ب). تضاد دولت و ملت: نظریه تاریخ و سیاست در ایران، ترجمه علیرضا طیب، چاپ سوم، تهران: نشر نی.

کاتوزیان، محمدعلی (همایون). (1393). ايرانيان: دوران باستان تا دوره معاصر، ترجمه حسين شهيدي، چاپ ششم، تهران: مركز.

کاظم‌زادۀ ایرانشهر، حسین. (1302). معارف و معارف پروران ایرانی، ایرانشهر، شماره‌هاي 2 و 4 و 12.

کاظم‌زادۀ ایرانشهر، حسین .(1303). ایرانشهر، شمارۀ 3 و 10.

کاظم‌زادۀ ایرانشهر، حسین. (1304). ایرانشهر، شمارۀ 6.

مجله کاوه. (1916). قوای جنگی ایران، سال اول، شمارۀ 4، صفحات 3-2.

مجله کاوه. (11 ژانويه 1921). سال دوم (دوره جدید)، شماره 1، شماره صفحات 3-1 و شماره‌های 3 و 9.

کدی، نیکی آر. (1392). ایران دوران قاجار و برآمدن رضاخان (1304-1175)، ترجمه مهدی حقیقت‌خواه، چاپ چهارم، تهران: ققنوس.

گارثویت، جین رالف. (1387). سیری در تاریخ سیاسی ایران: از شاهنشاهی هخامنشی تاکنون، ترجمه غلامرضا علی بابایی، چاپ اول، تهران: اختران.

مختاري اصفهاني، رضا. (1392). پهلوي اول: از كودتا تا سقوط، چاپ اول، تهران: بنگاه ترجمه و نشر كتاب پارسه.

مروارید، یونس. (1377). از مشروطه تا جمهوری، نگاهی به ادوار مجالس قانون‌گذاری در دوران مشروطیت، جلد اول، چاپ اول، تهران: اوحدی.

میرسپاسی، علی. (1384). تأملی در مدرنیته ایرانی (بحثی درباره گفتمان‌های روشنفکری و سیاست مدرنیزاسیون در ایران)، ترجمه جلال توکلیان، چاپ اول، تهران: طرح نو.

نقیب زاده، احمد. (1379). دولت رضاشاه و نظام ایلی، چاپ اول، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.

نوزيك، رابرت. (1387). چرا روشنفكران با سرمایه‌داری مخالف‌اند؟ در فلسفه و جامعه و سياست، عزت‌الله فولادوند، چاپ اول، تهران: ماهي.

واردي، احمد. (1391). زندگي و زمانه محمدعلی فروغي، ترجمه عبدالحسين آذرنگ، چاپ اول، تهران: نامك.

وحدت، فرزين. (1385). رويارويي فكري ايران با مدرنيت، ترجمۀ مهدي حقيقت‌خواه،‌ چاپ دوم، تهران: ققنوس.

هارون و هومن (1387). سفرهاي رضاشاه پهلوي به خوزستان و مازندران، چاپ اول، تهران: كمال انديشه.

ب) منابع انگلیسی

Ansari, Ali. (2003). Modern Iran Since 1921, The Pahlavis and After, London, Longman Apearson Education Book.

Bourdieu, Pierre. (2005). Language & Symbolic Power, London: Polity Press


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.