palette
انقلابی برای برابری؛ تحلیل انقلاب ایران بر مبنای آرای توکویل

چکیده

تأملات توکویل در باب انقلاب ­های فرانسه و آمریکا، رویکرد بدیعی در ‌تحلیل انقلاب‌ها را شکل داده است که بر مبنای آن می‌توان به فهم جنبه‌های مهمی از انقلاب ایران (1979) رسید. توکویل با کشف مفهوم «برابری شرایط»، علاوه بر تشریح علت تحولات عصر جدید، افق تازه‌ای را برای تحلیل انقلاب‌های مدرن گشوده است. وی در طی بحثی در باب رابطة آزادی و برابری، انقلاب آمریکا را‌ نمونة «انقلابی برای آزادی» و‌ انقلاب فرانسه را نمونة «انقلابی برای برابری» معرفی می‌کند. بر این اساس، می‌توان انقلاب‌ها را بر مبنای اولویتی که در‌آن غالب می‌شود، به دو‌ دستة «انقلاب‌ برای آزادی» و «انقلاب‌ برای برابری» تقسیم کرد. پژوهش حاضر برآن است که ابتدا با کنکاش در اندیشة توکویل، علل رخداد انقلاب از نگاه وی را در یک الگوی سه فاکتوریِ «برابری شرایط»، تمرکز ‌اداری و رؤیاپردازی ادیبان، نظم‌دهی کرده و سپس با بررسی رخداد انقلاب ایران بر مبنای این دستگاه مفهومیِ سه‌بُعدی، این نظریه را به محک تاریخ بسپارد. بر این مبنا، در عصر جدید، تمایل به تحقق برابریِ شرایط در جامعة ایرانی گسترش قابل توجهی یافت. در کنار آن، اداره امور به شکل متمرکز توسط دولت پهلوی، تأثیرات مخربی بر جامعه داشت و شرایطی را مهیا کرد که در آن «روشنفکران شاعرپیشه» دست به بسیج انقلابی زدند. علاوه بر تبیین انقلاب در بحث نتایج آن، مقالة حاضر در پایان، به طرح این نظر می‌پردازد که انقلاب ایران بر مبنای سرنوشتی که پس از پیروزی یافت، تحولی از جنس «انقلاب برای برابری» بود.

واژگان کلیدی
انقلاب ایران، توکویل، برابری، تمرکز، روشنفکران ایرانی.

منابع و مآخذ مقاله

الف) منابع فارسی

اسکاچپول، تدا. (1382). دولت رانتیر و اسلام شیعی، ترجمه محمدتقی دلفروز، تهران: فصلنامه مطالعات راهبری، شماره 19.

آبراهامیان، یرواند. (1384). ایران بین دو انقلاب، ترجمة احمد گل‌محمدی و محمدابراهیم فتاحی ولیایی، تهران: نشر نی، چاپ یازدهم.

آدمیت، فریدون. (1354). فکر دموکراسی اجتماعی در نهضت مشروطیت ایران، تهران: پیام.

آرنت، هانا. (1361). انقلاب، ترجمة عزت الله فولادوند، تهران: انتشارات خوارزمی، چاپ اول.

آرون، ریمون. (1364). مراحل اساسی اندیشه در جامعه‌شناسی، ترجمه باقر پرهام، تهران: سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، چاپ اول.

آل‌احمد، جلال. (1350). کارنامه دوماهه هاروارد، در فردوسی 21، شماره 1023، 4 مرداد.

آل‌احمد، جلال. (1385). غرب‌زدگی، تهران: نشر خرّم، چاپ اول.

بروجردی، مهرزاد. (1387). روشنفکران ایرانی و غرب: سرگذشت نافرجام بومی‌گرایی، ترجمة جمشید شیرازی، تهران: نشر فرزان، چاپ پنجم.

بشیریه، حسین. (1380). موانع توسعه سیاسی در ایران، تهران: گام نو، چاپ اول.

بشیریه، حسین. (1394). ریشه‌های اجتماعی انقلاب ایران، ترجمة علی اردستانی، تهران: نگاه معاصر، چاپ سوم.

حسینی زاده، سیدمحمدعلی. (1386). اسلام سیاسی در ایران، قم: انتشارات دانشگاه مفید قم، چاپ اول.

دو‌توکویل، آلکسی. (1383). تحلیل دموکراسی در‌آمریکا، ترجمة رحمت اله مقدم مراغه‌ای، تهران: تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ دوم.

دو‌توکویل، آلکسی. (1386). انقلاب فرانسه و رژیم پیش از‌آن، ترجمة محسن ثلاثی، تهران: انتشارات مروارید، چاپ سوم.

سیدنتاپ، لری. (1374). توکویل، ترجمه حسن کامشاد، تهران: طرح نو، چاپ اول.

شاکری، خسرو. (1384). پیشینه‌های اقتصادی-اجتماعی مشروطیت و انکشاف سوسیال دموکراسی در‌آن عهد، تهران: نشر اختران، چاپ اول.

شریعتی، علی. (1360). حسین وارث آدم، مجموعه آثار، جلد 19، تهران: قلم.

صبوری، منوچهر. (1380). جامعه‌شناسی سازمان‌ها: بوروکراسی مدرن ایران، تهران: سخن، چاپ اول.

طاهری، ابوالقاسم. (1370). حکومت‌های محلی و عدم تمرکز، تهران: قومس، چاپ اول.

طباطبایی، سید جواد. (1386). تأملی درباره ایران: نظریه حکومت قانون در ایران، تبریز: ستوده، چاپ اول.

فوکو، میشل. (1379). ایران روح جهان بی روح، ترجمه نیکو سرخوش و افشین جهاندیده، تهران: نی.

فوران، جان. (1377). مقاومت شکننده: تاریخ تحولات اجتماعی ایران از سال 1500 میلادی مطابق با 879 شمسی تا انقلاب، ترجمة احمد تدین، تهران: مؤسسه خدمات فرهنگی رسا.

قانعی راد، محمد امین. (1387). توکویل و انقلاب‌های کاتولیکی: انقلاب فرانسه و انقلاب اسلامی ایران، مجله آیین، بهمن و اسفند 1387، شماره 19-20، صص 14-24.

کدی، نیکی. (1386). ریشه‌های انقلاب ایران، مترجم: عبدالرحیم گواهی، تهران: علم، چاپ اول.

میرسپاسی، علی. (1389). تأملی در مدرنیته ایرانی(بحثی درباره گفتمان‌های روشنفکری و سیاست مدرنیزاسیون در ایران)، ترجمة جلال توکلیان، تهران: طرح نو، چاپ سوم.

میلانی، محسن. (1381). شکل‌گیری انقلاب اسلامی: از سلطنت پهلوی تا جمهوری اسلامی، تهران: گام نو، چاپ اول

نبوی، نگین. (1388). روشنفکران و دولت در ایران، ترجمة حسن فشارکی، تهران: شیرازه، چاپ اول.

نیسبت، رابرت الکساندر. (1393). سنت جامعه شناسی، ترجمة سیدحاجی ناصری و فرید حسینی مرام، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

وحدت، فرزین. (1390). رویارویی فکری ایران با مدرنیت، ترجمة مهدی حقیقت خواه، تهران: ققنوس، چاپ سوم.

هانتیگتون. ساموئل. (1370). سامان سیاسی در جوامع دستخوش دگرگونی‌، ترجمه محسن ثلاثی‌، تهران: علم.

ب) منابع انگلیسی

Davies, James C. (1962). Toward a Theory of Revolution, American Sociological Review, Vol. 27, No. 1, pp. 5-19.

Drolet, Michael. (2003). Tocqueville, democracy, and social reform, London: Palgrave Macmillan.

Mansfield, Harvey. (2010). Tocqueville, A Very Short Introduction, New York: Oxford University Press.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.