اتونومیسم و مناسبات اقتصاد سیاسی سرمایه داری جهانی؛ مطالعة موردی ایران

حسین پوراحمدی, عارف بهرامی

چکیده


در این مقاله، درصددیم تا با استفاده از چارچوب نظری اتونومیسم، به بررسی نقش سرمایه در نظام اقتصاد سیاسی جهانی کنونی و ایران بپردازیم. آن­چه توسط اندیش­مندان پسا­مارکسیست ایتالیایی، هم­چون انتونیو نگری، مایکل هارت، ماریو ترونتی، پائولو ویرنو و... در خصوص دولت، جامعه مدنی، نیروی کار و سرمایه بیان می­شود، در قالب حالت اول از سه حالتی می­گنجد که گرامشی از رابطة میان دولت و جامعه مدنی بیان می­دارد. دیدگاه اتونومیستی قایل به یگانه­انگاری دولت و سرمایه، زوال جامعه مدنی و ایضاً تمام عرصه­های حیات بشری در دولت است، که آن نیز به نوبة خود حاصل تغییرات در نظام اقتصاد سیاسی جهانی از دهة 1970 میلادی به بعد است که نهایتاً، برایندش می­شود تسخیر تمام عرصه­ها و شئون حیات انسانی توسط سرمایه از دهة 1970 میلادی به بعد. توسعة مناسبات سرمایه­داری در ایران، عمدتاً پس از پایان جنگ و از سال 1368 به بعد، با اجرای سیاست­هایی نظیر کالایی­سازی نیروی کار، سازوکارهای گوناگون برای انباشت سرمایه و هم­چنین سیاست­های نئولیبرال تعدیل ساختاری (از قبیل: آزادسازی نرخ ارز، خصوصی­سازی، رفع موانع پیوستن به سازمان تجارت جهانی، هدف­مندی یارانه­ها و حذف سوبسیدها و ...) توسط دولت­های هاشمی، خاتمی و احمدی نژاد به شکل مستمر دنبال شد. بدین لحاظ، در اجرای این سیاست­ها که هدف نهایی آن انباشت هر چه بیش­تر سرمایه و ابزاری کردن تمام عرصه­های حیات بشری در جهت این هدف است، نوعی این­همانی میان دولت و سرمایه مشاهده می­شود که مورد نظر اتونومیست­ها است.


واژگان کلیدی


اقتصاد سیاسی جهانی، نیروی کار، سرمایه، اتونومیسم، نظریة تنظیم، یگانگی دولت و سرمایه، ایران.

تمام متن:

PDF

منابع و مآخذ مقاله


الف) منابع فارسی

اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران. (1391). بررسی مشارکت بخش‌های نظام اقتصادی در فرآیند خصوصی‌سازی در ایران طی سال‌های 1380 تا 1390، تهران : مرکز امور فرهنگی و نشر.

احمدي، علي محمد و مهرگان، نادر. (1384). تأثير سياست‌های تعديل اقتصادی بر توزيع درآمد در ايران، مجله تحقيقات اقتصادی، شماره 70، صص : 232 – 209.

بلامی فاستر، جان. (1392). بحران بی‌پایان، ترجمه خسرو کلانتری، نشر مهرویستا.

بهکيش، محمد مهدی. (1384). اقتصاد ايران در بستر جهانی شدن، چاپ سوم، تهران: نشر نی.

بهداد، سهراب و نعمانی، فرهاد. (1387). طبقه و کار در ایران، تهران: انتشارات آگاه.

پاکدامن، رضا. (1388). رویکردهای اجرایی و مبانی قانونی خصوصی سازی، تهران: مركز آموزش و تحقیقات صنعتی ایران.

پژویان، جمشید. (1387). مقایسه و عملکرد اقتصادی دولتهای پس از انقلاب اسلامی، مجله راهبرد توسعه، شماره 15، صص: 212 – 180.

پوراحمدی، حسین. (1386). اقتصاد سیاسی بین‌الملل و تغییرات آمریکا: از چندجانبه‌گرائی هژمونیک تا یک‌جانبه-گرایی افول، تهران: مرکز پژوهش‌های علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه.

دژپسند، فرهاد و رئوفی، حمیدرضا. (1387). اقتصاد ایران در دوران جنگ، تهران: مرکز اسناد دفاع مقدس.

دانفورد، مایکل. (1386). جهانی شدن و نظریه‌های تنظیم، در کتاب اقتصاد سیاسی جهانی، گردآورنده رونن پالان، ترجمه حسین پوراحمدی و ایوب کریمی، تهران: نشر مهاجر.

دادگر، يدالله. (1378). نگاهی گذرا به برنامه سوم توسعه اجتماعی جمهوری اسلامی ايران، فصلنامه حوزه و دانشگاه، شماره 19، صص: 76 – 53.

دلوز، ژیل؛ ترونتی، ماریو و سایرین. (1391). انقلاب را به خاطر می آورید؟ ترجمه ایمان گنجی و کیوان مهتدی، تهران: نشر روزبهان.

رئیس دانا ، فریبرز و مالجو، محمد. ( 1386). قانون کار یا قانون بیکاری؟ فصلنامه گفتگو، شماره 49، صص: 82 -73.

رنانی، محسن. (۱۳۸۸). مناظره جمشید پژویان و محسن رنانی درباره هدفمندکردن یارانه‌ها، اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران.

رنانی، محسن. (۱۳۸4). بازار یا نابازار؟ بررسی موانع نهادی کارایی نظام اقتصادی بازار در اقتصاد ایران، تهران: سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور.

رنانی، محسن. (۱۳94). اقتصاد سیاسی مناقشه اتمی ایران: درآمدی بر عبور تمدن‌ها، ناشر: تارنمای رسمی محسن رنانی.

ریف کین، جرمی. ( 1388). پایان کار، زوال نیروی کار جهانی و ظهور عصر پسا بازار، ترجمه حسن مرتضوی، تهران: نشر اختران.

سپهری، محمدرضا. ( 1381). حقوق بنیادین کار، تهران: موسسه کار و تأمین اجتماعی.

فیلیپس، ریچارد. (1386). رویکردی به سازمان فعالیت اقتصادی در عصر سرمایه داری ائتلاف فرامرزی، در کتاب اقتصاد سیاسی جهانی، گردآورنده رونن پالان، ترجمه حسین پوراحمدی و ایوب کریمی، تهران : نشر مهاجر.

گرامشي، آنتونيو. (1384 ). دولت و جامعه مدنی، ترجمه عباس میلانی، تهران : نشر اختران.

گرامشي، آنتونيو. (1386). شهريار جديد، ترجمه عطا نوريان، تهران: نشر اختران.

مارکس، کارل. (1378). گروندریسه؛ مبانی نقد اقتصاد سیاسی، ترجمه باقر پرهام و احمد تدین، تهران: موسسه انتشارات آگاه.

مارکس، کارل. (1386). سرمایه؛ مبانی نقد اقتصاد سیاسی ، ترجمه حسن مرتضوی ، تهران : موسسه انتشارات آگاه.

مالجو، محمد. (1386). اقتصاد سياسی ظهور دولت نهم، فصلنامه گفتگو، شماره 49، صص : 40 – 9.

مرتضوی، اسدالله. (1377). آثار و نتایج سیاست های تعدیل درایران، مجله بانک و اقتصاد، شماره 1، صص : 62 -58.

نگری، انتونیو و هارت، مایکل. ( 1388). کار دیونیزوس: نقدی بر ساخت حقوقی دولت مدرن و پسا مدرن، ترجمه رضا نجف زاده، تهران: نشر نی.

نگری، انتونیو و هارت، مایکل (1391)، امپراطوری: تبار شناسی جهانی شدن، ترجمه رضا نجف زاده، تهران : نشر قصیده سرا

نگری، انتونیو و هارت، مایکل. ( 1388). انبوه خلق: جنگ و دموکراسی در عصر امپراتوری، ترجمه رضا نجف زاده، تهران : نشر نی.

نیتزان، جاناتان و بیچلر، شیمشون. ( 1386). انباشت سرمایه : در هم شکستن دوگانه‌انگاری اقتصاد و سیاست، در کتاب اقتصاد سیاسی جهانی، گردآورنده رونن پالان، ترجمه حسین پور احمدی و ایوب کریمی، تهران: نشر مهاجر.

هارت، مايكل و ديگران. (1386). بازگشت به آينده،‌ ترجمه رضا نجف زاده، تهران: گام نو.

هالیدی، فرد. (1358). ایران، دیکتاتوری و توسعه، مترجم: محسن یلفانی و علی طلوع، تهران: نشرعلم.

هتنه، بیوردن. ( 1385). اقتصاد سیاسی بین الملل گذار، در کتاب اقتصاد سیاسی بین الملل و جهانی شدن، ترجمه حسین پوراحمدی، تهران : نشر قومس.

منابع لاتین

Bruff, Ian. (2011). Overcoming the State / Market Dichotomy, in Critical International Political Economy, Edited by Stuart Shields, Ian Bruff and Huw Macartney, Published By Palgrave Macmillan.

Cuninghame, Patrick. (2010). Autonomism as a global social movement, The Journal of Labor and Society, Volume 13, pp. 451–464.

Cox, Robert. (2008). Gramsci, Hegeminy and International Relations: An Essay in Method, in International Political Economy, Volume II, Edited by Angus Cameron, Anastasia Nesvetailova and Ronen Palan, London: Sage Publication.

Cox, Robert. (2008). Social Forces, States and World Orders: Beyond International Relations Theory, in International Political Economy, Volume I, Edited by Angus Cameron, Anastasia Nesvetailova and Ronen Palan, London: Sage Publication.

Maljoo, Mohammad. (2006). Worker Protest in the Age of Ahmadinejad, Middle East Report, No. p.p: 241-264.

Nitzan, Jonathan. (2008). Differential Accumulation: Towards a New Political Economy of Capital, in International Political Economy, Volume I, Edited by Angus Cameron, Anastasia Nesvetailova and Ronen Palan, London: Sage Publication.

Van der pijl, Kees (2008), The Lockean Heartland in the International Political Economy, in International Political Economy, Volume II, Edited by Angus Cameron, Anastasia Nesvetailova and Ronen Palan, London: Sage Publication.

ج) سایت‌ها و روزنامه‌ها

آمار بانک مرکزی، به نقل از فرارو، ۲۲ ارديبهشت ۱۳۸۸.

آینده‌ی مبهم یارانه‌ها، روزنامه اعتماد، 18 فروردین 92.

رئیس دانا، فریبرز. (1392). آن افت سیاسی، سایت تحلیلی نقد اقتصاد سیاسی، https://pecritique.com/

رهنما، سعید. (1391). سازماندهی طبقه کارگر: درس‌های گذشته و راه‌های آینده، سایت تحلیلی نقد اقتصاد سیاسی، https://pecritique.com/

سیف، احمد. (2013). بمب ساعتی خصوصی‌سازی در ایران، سایت تحلیلی نقد اقتصاد سیاسی، https://pecritique.com/

سایت بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، ترازنامه بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، سال‌های 1358 تا 1368.

سایت دیده بان. (1393). مروری بر کارکرد بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی، تاریخ دسترسی: 29 اسفند 1395.

صداقت، پرویز. (1394)، دستفروشان و کارآفرینان، اقتصاد سیاسی دستفروشی در ایران معاصر، سایت تحلیلی نقد اقتصاد سیاسی، https://pecritique.com/

صداقت، پرویز. (1395). بحران انباشت و انباشت بحران در ایران، سایت تحلیلی نقد اقتصاد سیاسی، https://pecritique.com/

عبده تبریزی، حسین. (1392). بمب ساعتی صندوق های بازنشستگی، روزنامه شرق، 19 شهریور.

فرج الهی، کاظم. (1395). ماراتن دستمزد ادامه دارد، سایت تحلیلی نقد اقتصاد سیاسی، https://pecritique.com/

کالینینکوس ، آلکس. ( 2001). محدودیت های نظریه و عمل آتونومیست ها، ترجمه: رامین جوان، سایت تحلیلی نقد تریبون چپ ، https://lefttribune.com/

گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس، توقف و ورشکستگی در نظام بانکی ایران، خرداد 1395، تاریخ دسترسی 20/12/95.

گزارشی از مالیات ستانی از نهادها و بنیادهای انقلاب اسلامی، خبرگزاری ایسنا، 30 بهمن 1395، تاریخ دسترسی 25 /12/1395، www.isna.ir

مالجو، محمد. (1394). پروژه اقتصاد سیاسی دولت یازدهم در بوته نقد، سایت تحلیلی نقد اقتصاد سیاسی، https://pecritique.com/

مالجو، محمد. (1392). اکثریت در گرو اقلیت، سایت تحلیلی نقد اقتصاد سیاسی، https://pecritique.com/

مالجو، محمد. (1391). تعدیل نیروی انسانی در دوره اصلاحات، سایت تحلیلی نقد اقتصاد سیاسی، https://pecritique.com/

مالجو، محمد. (1393). انباشت به مدد سلب مالکیت در دولت یازدهم، سایت تحلیلی نقد اقتصاد سیاسی، https://pecritique.com/

مالجو، محمد. (1392). نیاموختید هنوز، سایت تحلیلی نقد اقتصاد سیاسی، https://pecritique.com/

یاسایی، کیانوش و باسامی، فرزاد. ( 1392). نولیبرالیزم در افتاب و سایه، نقش شوک در اقتصاد سیاسی دوران پس از جنگ، سایت تحلیلی نقد اقتصاد سیاسی، https://pecritique.com/


ارجاعات

  • در حال حاضر ارجاعی نیست.